Блоги.Казах.ру — блоги Казахстана, РК
rus / eng / kaz


Можно ставить записям будущее время. Запись будет в черновиках и в указанную минуту автоматически опубликуется. СМИ могут копировать в свой блог ленту новостей или статей. Дополнительное внимание и комментарии обеспечены. Статья Корпоративные блоги: Как вести? содержит практические советы и примеры
Если у вас уже есть блог в другом месте — можно автоматически транслировать записи из него в нашу блог-платформу Любой блог можно сделать коллективным. Для этого надо определенным (или всем) пользователям дать права на запись в него.












Лента друзей пользователя "Lost "



Блог Автор блога
Лента друзей
Войти Регистрация


[URL][/URL]

Ну что, Казахстанцы, вот и завершился бой Геннадия Головкина и Мартина Мюррея.
Где наш чемпион одержал свою очередную победу, с чем его и поздравляем.
Для Геннадия Головикина это был его 32 бой, и в этом бою его оппонентом был 32 летний британский боксер Мартин Мюррей, за плечами которого было 31 бой, 29 побед, 1 ничья и 1 поражение.
Одержав досрочную победу над Мартином Мюрреем наш Геннадий увеличил количество побед нокаутами до 29, при этом стоит напомнить, что Гена одержал победы во всех своих 32 боях, показав 100 % результат.
Ну что, теперь ждем боев Геннадия с Мартинесем, Котто и остальными звездами...

Источник блог: http://yvision.kz/post/472779


Есть замечательные слова поэта Льва Озерова: «Талантам надо помогать, Бездарности пробьются сами».
Так вот, читая их, я часто соглашаюсь с ними, ведь не редко мы видим, что таланты порой не могут найти себя, так как скромны или не владеют нужными знаниями в продвижении, умеют делать свое дело, но не умеют о нем рассказать.
При этом, я часто замечаю, что наши звезды шоу-бизнеса в соц.сетях постоянно друг другу помогают в продвижении, публикую анонсы клипов и продвигают молодых исполнителей.
Так, листая свою ленту инстаграма, я часто начал видеть посты о молодой певице Инди (в миру Индира Едильбаева) (хотя, скажу честно, в первую очередь меня привлекла ее внешность) которая участвует в шоу «Қазақстан Дауысы».


Фото индира еділбаева взято с блога http://kaduman.yvision.kz/

В связи с этим, я решил послушать ее и узнать больше о ней информации. Девушка оказалось 1991 года, из славного города Актобе, из интервью, которые есть в сети, я понял что она переехала в Алматы ради музыкального будущего и уже стала за это время финалистом нескольких конкурсов и закрепилась в составе новой группы Royals Band. Как понимаю, девушка на этом не собирается останавливаться, в чем я ее поддерживаю, ведь с ее шикарным голосом и талантом, можно думаю стать второй Розой Рымбаевой, и в этом я думаю, мы с вами ей должны помочь (так как, сколько же можно слушать поющие трусы без голоса). И конечно надеюсь, ей помогут в этом продюсеры проекта «Қазақстан Дауысы» в котором она участвует, ведь проект все-таки имеет большой опыт раскрытия талантов по всеми миру, талантов именно с точки зрения голоса, а не внешности, о чем говорит название проекта. Итак, друзья, предлагаю послушать песню Отандастар в ее исполнении и конечно же ее выступление на ТК «Казахстан» в это воскресенье и голосовать за нее.

Послушать ее вы можете перейдя по ссылке на источник http://kaduman.yvision.kz/post/464971


Друзья, давайте сделаем благое дело.

Думаю такие акции объеденяют людей и делают причастным к чему то хорошему.

Для этого нужно Купить футболку за 700тг и так вы можете помочь ребенку, так как все средства пойдут на лечение 3х летнего малыша.
Присоединяйтесь и расскажите друзьям.
_________

Современный портал Алматы K1.kz и Велосообщество Казахстана Velostan.kz объявляют о благотворительной акции в рамках городского велопробега с участием акима города Ахметжана Есимова.

Суть благотворительной акции:

На точке финиша велопробега будет организована продажа фирменных футболок Велосообщества Казахстана Velostan.kz.
Все вырученные деньги будут направлены на лечение 3-летнего мальчика Усова Данила - ему срочно нужна операция 22 мая в Москве (http://detdom.kz/?lang=rus&uin=1275976805&id..)

Стоимость одной футболки - 700 тг. Любые пожертвования сверх этой суммы будут также отправлены на эту операцию.

Контактный телефон от портала K1.kz Гульмира Касымова +7 701 22 55 679

инф.о пробеге: http://k1.kz/afisha/event/770/





Этот момент приходит рано или поздно.

Когда ломается старый компьютер или он морально себя изживает.

Моё же знакомство с другом Lenovo пришло, когда нам нужно было закупать ноутбуки на работу для сотрудников. Так как я самый продвинутый в технике, эту миссию возложили на меня.

Если честно, в ноутбуках я сильно не разбирался, так как когда учился на программиста, нам приходилось иметь дело с компьютерами, но обычно мы работали со станционными ПК.

Вот я начал и искать «друзей» для наших сотрудников.

Проводил опросы среди знакомых, спрашивал френдов в соц.сетях, читал обзоры.

Выбора по соотношению цена-качество, к сожалению, оказалось не так много. Про одни говорили, что они перегреваются, про другие, что они очень дорогие и не стоят таких денег. Но шорт лист составило три бренда, и один из них был Lenovo.

И пришло время покупать, определив три модели, я поехал в магазин, поговорив с консультантами, послушав еще раз все + и – я сделал выбор и порекомендовал купить Lenovo.

Если говорить о соотношении цена - качество, то ведь тут Lenovo в выигрыше.

Ведь у бренда хорошая история с IBM, да и нет таких страшных накруток за «бренд». И то, что компания является поставщиком готовых IT решений для таких корпораций как Coca-Cola, NASA, Microsoft, Intel, Mercedes, BMW это +.

Прошел уже 4 месяц, работа кипит и сотрудники довольны.


Пришел момент уже для меня, выбирать друга и помощника, который будет со мной везде и поможет выполнять срочные рабочие задачи. Так как мой ноутбук больше подходил для стационарной работы, брал специально для офиса и с большим экраном.

Но работа начала требовать все больше мобильности, ведь так часто в нашей работе бывают встречи, презентации, туры где ноутбук просто необходим. А таскать тяжелый и большой ноутбук уже надоедало. Ведь кто меня знает, часто видит меня с ним.

Тогда я обратил внимание на коллег, которые ходят с планшетами. Но этот вариант оказался не для меня, так как планшет по мне совсем не пригоден для большинства работ, с которыми приходится сталкиваться. В след я обратил внимание на нетбуки, но они мне показались менее производительными, чем ультрабуки. Посмотрев же ультрабук от Apple у друга, я понял, что их ОС для меня не удобна и мне нужно что-то другое.

Тогда я и услышал о презентации в Sulpak ультра бука IdeaPad U300s от Lenovo.

Но на сам тест драйв я попасть не сумел. И тогда связавшись с организаторами, я взял его на тест.

Мнение об ультрабуке читаем тут: http://yvision.kz/post/276657


Как прошла презентация HTC ONE в Казахстане.

...когда за пару недель узнал об этом мероприятии, я был весьма удивлен, ведь НТС никогда не устраивала презентации в Алматы. И вот, это свершилось!


05 Апреля 2012 год, Казахстан, Алматы, ресторан Palladium на Фурманова 275, выше проспекта Аль Фараби,
время 18:30 - начало презентации новой линейки смартфонов HTC One.

Ресторан не был обвешан всеми имеющимися рекламными материалами НТС, что очень радовало. Минимализм – это особенная черта бренда НТС.

При входе висело 2 вертикальных флага, и по всему ресторану было расставлено небольшое количество баннеров а свободные места занимали кубики с изображениями смартфонов новой линейки HTC One. (HTC One x, HTC One v, HTC One s).

[img]http://yvision.kz/post/245233[/img]




Вообщем, видел новые картриджи для Кэнон и Эпсон.

Зацепило!

Для кэнона была видимо цель - удобство и прозрачность в прямом смысле.
Реально просто, ведь додумались же....
Для Эпсонов был в восторге от картриджей в виде съемных элементов, само основание с чипом остается в каретке, не нужно ничего дергать.
Картриджи абсолютно прозрачные.

Основная идея - нафиг СНПЧ.

Нано-картриджи BURSTEN 3-го поколения. Реальная замена СНПЧ, обеспечение реальной непрерывной печати БЕЗ шлейфов и разбора корпуса.
«Нано-картриджи BURSTEN III-го поколения.»

Пока один комплект работает в принтере, второй на подхвате, который изначально заправлен.
Для принтеров типа R800, R1900, R2000 - офигенное решение, была бы кнопка сброса!
Пигмент в любой момент можно перемешать, при простое в шлейфе ничего не густеет.
Вариант, с непрозрачными картриджами не столь однозначен - нет кнопки сброса, придется дергать.
Но литьё куда лучше, чем у гавнопластика.

Оригинал сообщения



Получите БЕСПЛАТНО промо-комплект (по 25гр. каждого цвета) чернил ОСР(Германия) для заправки Вашего комплекта nano картриджей.


подробнее X




Тип произведения: 
Произведение классика
Добавить закладку 

За свою жизнь я великое множество раз заполнял учетные листки и соответственно столько же раз представлял свою автобиографию, напечатанную на одной-полутора страницах. Больше же ничего не писал о себе. Если читатель что-нибудь знает о моей биографии, то только из моих стихов. Иногда, правда, к моим сборникам прилагался еще список изданных книг...
Разумеется, это не потому, что мне нечего рас-сказать о себе. Если даже отбросить из прожитого мною полувека детство и то останется целая жизнь. А сколько исхожено путей-дорог и сколько пережито!
Конечно, в наше время научных и технических открытий, когда электронно-счетные машины могут объять необъятное, подсчитать, сколько тысяч верст прошел человек за свою жизнь, нетрудно. Однако узнать, сколько пережил он на каждом метре своего жизненного пути,— это, мне кажется, не под силу ни одному мозгу, будь он человеческий или электронный. Гениальные люди, которые, описывая свою жизнь с рождения, оставили по нескольку томов своей биографии,— и те вряд ли смогли рассказать обо всем пережитом. Поэтому меня, обыкновенного смертного, чья жизнь ничем особенным не отличается от многих и многих других жизней, вполне устраивает тот «личный листок по кадрам», в объемах которого и в пределах ставящихся им вопросов я привык рассказывать о себе, когда обо мне хотят что-либо узнать.
Пусть не будет исключением и этот случай, когда меня попросили написать «О себе» для настоящего издания.
Итак, родился я в нынешнем Тайпакском районе Уральской области, в степном местечке Жиланды. Ранее в анкетах я указывал и название сельского Совета, к которому относится Жиланды, но это наименование столько раз менялось, что сейчас я уж, право, не знаю, на каком остановить свой выбор. И хочу тут же объяснить значение слова Жиланды. Оно имеет двоякий смысл: «Змеиное» и «Слезливое». То и другое удивительно точно характеризует это местечко. Почему «Змеиное» — думаю, это и так понятно читателю: было много змей. Что касается второго значения слова, то представьте себе небольшую речушку, с трудом выжимающую из себя, как слезинку, воду весной и совсем пересыхающую летом. Отсюда читатель может догадаться и о жизни моих сородичей, которые и в прямом и в переносном смысле дрались за воду и молили бога о ней. Не был исключением в нужде и мой отец Мулдагалий, бедный, тихий и неграмотный скотовод, как говорили мне о нем. В характеристике отца ссылаюсь на высказывания других потому, что, когда он умер, мне было чуть больше года, и, естественно, я не смог порадовать его даже своим первым обращением к нему — словом «папа».
Итак, я уже ответил и на второй вопрос, касающийся своего социального происхождения.
Год рождения? Пишу — год 1920. Почему говорю «пишу»? Дело в том, что в то время в наших аулах акт рождения не регистрировался и метрические выписки не выдавались. Все это заменяла память родителей. Между прочим, в определении точной даты моего рождения у меня с матерью было однажды небольшое расхождение. Это случилось тогда, когда в 1935 году нужно было мне вступить в ряды Ленинского комсомола. При этом вышло так, что я, оказывается, лучше матери знаю, когда я родился...
Национальность — казах.
Горькое прошлое моего народа и его радостное настоящее натолкнули меня на мысль написать поэму «Я — казах!». Она несколько раз переиздавалась в Алма-Ате и Москве на казахском и русском языках.
Как я уже обмолвился выше, являюсь воспитанником комсомола и первый раз свою автобиографию написал, вступая в него. С его рекомендацией пришел в партию. С 1942 года состою рядовым великой армии коммунистов.
Раз я уже употребил военный термин» то сразу надо указать на одну из самых для меня ярких страниц моей жизни — на годы службы в рядах Советских Вооруженных Сил с 1940 по 1947 год, куда входит и участие в Великой Отечественной войне с первого до последнего ее дня — рядовым артиллеристом, комиссаром батареи и военным журналистом.
После войны, занимаясь поэтической деятельностью, одновременно работал на разных штатных должностях — в редакциях республиканских газет и журналов, а также в аппарате Союза писателей Казахстана.
Первое мое стихотворение появилось в газете в 1939 году. Оно называлось «Ленин жив». Помню, в день его выхода я с раннего утра несколько часов простоял у ворот Уральской городской типографии, где печаталась газета. Первый сборник моих стихов вышел ровно через десять лет — в 1949 году и назывался «Песни победы», С тех пор на казахском языке и в переводе на ряд языков народов СССР издано около 30 моих книг.
Что еще? Буду продолжать отвечать на вопросы анкеты. Да, правительственные награды имею. Своим конституционным правом избирать и быть избранным пользуюсь в полной мере. Если говорить о моем поэтическом кредо, я за то, чтобы поэзия, как и вся художественная литература, была глубоко гражданственной, чтобы она была мужественной, как солдат, нежной, как женщина. Другое дело, что эти высокие качества стиха как любовь красавицы, которая не всеми завоевывается.
Гениев и наставников признаю, богов — нет.
Живу в Алма-Ате, горжусь этим одним из самых прекрасных городов мира, зеленым городом- садом, расположенным у подножия величественных снежных вершин Алатау, дышащим летом прохладой гор и многочисленных арыков. Но больше всего люблю степь, ее уходящие далеко за горизонт безбрежные просторы, зеленые луга и море золотых колосьев. А какими могучими и звонкими бывают ночные степные голоса! Песни одного аула сливаются с песнями другого, а расстояния между казахскими аулами, даже самые близкие, обычно исчисляются километрами и даже десятками километров. Степь для меня как душа моего народа: щедрость и раздолье, гордость и откровенность—у нее все на виду. Она меня всегда окрыляет и радует.
Вот, пожалуй, все, что можно было вкратце рассказать о себе. Еще кое-что читатель может почерпнуть из стихотворения «Приложение к анкете». И вообще, лучше и полнее всего о поэте может рассказать его поэзия.
...Приведенные выше строки написаны мной несколько лет тому назад по просьбе издательства «Художественная литература» в связи с выпуском моей книги по серии «Библиотечка советской поэзии».
Что еще о себе можно добавить к сказанному?
Поэзия нередко ведет разговор с читателем от первого лица — от лица авторского «я». Это прямое и открытое «я» стало лирическим героем многих моих произведений, в том числе и поэмы «Мой тебе поклон»:

Я находился в центре всех событий,
Живущий как на лезвии ножа.
Я удержал планету на орбите,
От страшного усилия дрожа.

Разумеется, в данном случае «я» представляет не столько личность автора, сколько собирательный образ советского народа, конкретнее — образ героического поколения, быть составной частью которого выпала доля и мне. Собственно, в той же поэме понятие «я» зачастую подменяется тождественным ему понятием «мы».

Мы — это споры, огненные чувства,
Седая даль, походные костры.
Романтики, фанатики искусства,
Ровесники октябрьской поры.

«Я» как лирический герой способно приобрести общественное звучание, способно надолго завоевывать сердца лишь в том случае, если оно сумело стать полпредом тревог и размышлений, судеб и надежд большинства современников. И хотя это — прописная истина, я в поэме «Родная земля» счел необходимым повторить ее вновь:

К заботам века я ищу дороги,
Волнения и правды не тая.
И ты поэта, мой читатель строгий,
Не обессудь за это слово «я».

Я — все твои поступки, все дерзанья,
Все помыслы твои до одного.
Я — воплощенье твоего дыханья
И часть большого сердца твоего.

Может быть, повтор этой истины был вызван тем, что в ней наиболее четко, наиболее исповедально воплотились мечты, заботы, идеал и самого автора. Хочу уточнить, что к беседе с читателем от первого лица я прибегаю чаще всего в тех случаях, когда речь идет о событиях, свидетеля¬ми или участниками которых являлись или я сам, или все мое поколение в целом. Естественно, некоторые мои произведения поэтому приобретают легко различимые черты биографичности, хотя поэтическая судьба, как правило, гораздо сложнее судьбы личной, что и вызывает к жизни великое множество иных литературных приемов. И все же, в конечном итоге, «я» — нестареющая авторская уловка, верный способ наиболее свободного общения сердец.
Как уже сказано выше, родился я в маленьком местечке Жиланды. Но увидеть родимый край воочию мне было суждено лишь в 1961 го¬ду... Дело в том, что год моего появления на свет совпал с печально знаменитым в степях голодным годом, и мои родители, чтобы сохранить детей, вынуждены были сняться с привычных для них мест... Ни облика самой Жиланды, ни даже отрывочных воспоминаний о ней не сохранило мое младенческое восприятие мира. И все же, когда спустя сорок лет я встретился вновь с моей маленькой родиной, она вдохновила меня на создание поэмы «Родная земля».
И тут я должен назвать еще одно свое произведение — поэму «Судьба вдовы». Люди, населяющие поэму, населяли когда-то любой казахский аул, все происходящее с моими героями случалось тогда в реальной жизни со многими. И тем не менее типичность этого произведения обусловлена, как мне думается, отдельными деталями моей личной биографии. Так, сам я, подобно моим персонажам, являюсь выходцем из рода Кул, а главная героиня поэмы Айша наделена многими чертами моей матери.
Действительно, мать моя, подобно Айше, с четырьмя детьми на руках сполна испытала трудности и лишения вдовьей доли. Великий Октябрь дал простой казашке человеческие права, приобщив ее к строительству новой жизни. Незаурядная энергия и пламенный энтузиазм привели уже немолодую женщину в ряды коммунистов, сделали ее соучастницей грандиозных преобразований, прокатившихся по родной земле.
У героини поэмы «Судьба вдовы» был младший сын, который

... с криком «мама!» прибежал
И к ней лицом прижался нежно.
Сын эру новую встречал,
Хоть без штанов, но безмятежно.

Признаюсь, детство мое во многом схоже с детством этого постреленка.

Я вырос без отца.
Но мне ли
Винить начало всех начал?
Я на пути к заветной цели
Обид и горя не знавал.

И за это отсутствие в ранние годы жизни «обид и горя» я навсегда благодарен как воле и характеру моей матери, так и отцовской щедрости ко мне нашего советского строя. И все-таки как я завидовал тем сверстникам, у которых были живы отцы! Каким взглядом провожал я кого-либо из приятелей, когда тот с криком «папа идет!» бросался навстречу всаднику и спустя мгновение гордо занимал его место в седле...
Как сказано об этом в «Приложении к анкете», стихами я стал увлекаться очень рано с легкой руки моей матери. В молодости она славилась в ауле и его окрестностях тем, что не раз принимала довольно успешное участие в импровизированных поэтических состязаниях — айтысах, посещать которые перестала лишь после смерти отца. Но и потом по вечерам, когда случалась редкая свободная минута, мать сажала меня к себе на колени и, оставаясь наедине со своими думами и печалями, тихо напевала какие- то строки, исполненные глубокой грусти. Она знала наизусть многое из казахского эпоса — этого шедевра народного творчества. Позднее я не раз вспоминал:

Жадно пил я скаванья
О древних героях,
Приобщаясь к порывам того же огня.
Мать стелила их мне предвечерней порою,
Укрывала заботливо ими меня.

Когда мне было лет шесть или около того, мать стала брать меня с собой в школу по ликвидации неграмотности — в ликбез. Взрослые люди с большим трудом приобщались к чтению и письму, а мне, мальчишке, легко, как забава, дались тогда и арабский алфавит, и умение пользоваться им на деле.
Вскоре мать стала выписывать и получать журнал «Айел тендиги» («Равноправие женщин»), который и стал первым моим окном в большой мир. И вот в 1930 году я уже не с матерью, а самостоятельно впервые отправился на виду у жителей аула в Кзылжар в школу крестьянской молодежи — ШКМ.
Первые стихотворные опыты мои стали появляться в школьных стенных газетах, когда мне было лет тринадцать-четырнадцать, а первые публикации в печатных органах относятся, как я уже говорил выше, к 1939 году. К тому же 1939 году относится и мое первое выступление перед большой аудиторией с чтением собственных стихотворений. Произошло это на объединенном слете молодых литераторов Уральской и Гурьевской областей, на слете, состоявшемся накануне Второго республиканского съезда писателей. Помню, для проведения слета прибыл из Алма-Аты замечательный казахский поэт Касым Аманжолов. И хотя я обладал довольно сильным и звонким голосом, мне ни слова не удалось расслышать из прочитанного тогда мной стихотворения «Будем же петь, товарищи!», мне запомнить тогда не удалось того, как сошел я с трибуны в зал...
В 1940 году, будучи призван на действительную службу, я увозил с собой на дне самодельного чемодана несколько тетрадей со стихами, которые, впрочем, в один из первых дней войны сгорели во время бомбежки. Я сейчас вспоминаю здесь об этом не потому, что те погибшие стихи обладали какими-либо художественными достоинствами... И все же были они одной из троп на моем непростом пути к поэзии, и все же живут они в моем сознании как стихи, погибшие на войне. Впоследствии я обращался к человеку будущего:

Не осуждая нас,
Ты сквозь метели Представь того ровесником,
Чьи первые стихи в огне сгорели,
Что смолоду вдыхал сражений дым.

Четвертый час утра 22 июня 1941 года я встретил на нашей западной границе в должности заместителя политрука батареи 28-го гаубичного артполка 28-й танковой дивизии, которой командовал полковник И. Д. Черняховский...
В те дни, разумеется, было не до стихов. И, однако, спустя год меня — тогда комиссара батареи — неожиданно направили на службу в редакцию фронтовой газеты «За Родину», при которой должна была выходить и казахская газета «Отан ушин». До сих пор удивляюсь, почему командование остановило тогда свой выбор на мне. И тем не менее вместе с тремя другими товарищами — тоже новичками в газетном деле — мы горячо взялись за работу. Мы впервые в истории нашей печати готовили выход казахской военной газеты, вводили в родной язык новые слова и понятия, новые армейские термины или их эквиваленты. И в результате газета приобрела широкую известность среди солдат-казахов. Ради этого результата не щадили своей энергии и таланта ныне известный поэт и ученый Сагингали Сеитов, наш старейший журналист Ахмет Ельчибеков, основатели газеты Сапар Есбатыров и Зейнолла Садыков, а также ее первый редактор Карим Усманов.
Я останавливаюсь на этом так подробно потому, что работа в газете повлияла в дальнейшем и на мою личную судьбу, и на судьбу всего моего творчества. Ведь не случайно жизненной школой для молодого поэта явилось тесное общение в кругу редакционных забот с такими литераторами, как Михаил Матусовский, Александр Исбах, Борис Изаков, Борис Бялик, Николай Кружков, Татьяна Чугай, Иван Свистунов. Подолгу сотрудничали в газете «За Родину» Михаил Светлов, Сергей Михалков, Степан Щипачев, Маргарита Алигер. Рядом с ними, в татарской газете, трудились писатели Хатиф Усманов, Шараф Муддарис, Гумер Насри; в узбекской газете — Назармат Игамназаров, Адхам Хамдам. А сколько было вокруг латышских, литовских и молдавских литераторов! Словом, редакция газеты «За Родину» объединяла вокруг себя дружный, боевой многонациональный коллектив, в котором было чему учиться. Кроме того приезжали на фронт и оказывали нам творческую помощь казахские писатели Аскар Токмагамбетов и Альжаппар Абишев. На фронте я встретился и подружился с крупными представителями нынешней казахской поэзии Хамидом Ергалиевым и Халижаном Бекхожиным.
Тогда же вновь вспыхнул во мне угасший было огонек поэтического дерзания. Собирая срочный материал на переднем крае, просиживая ночи над очередными номерами газеты, я все чаще и чаще стал обращаться к стихам. Нередко это были задания самого редактора: дать столько-то строк о стойкости и героизме, о любви к Родине и ненависти к врагу! И я честно выполнял эти боевые задания!
Несколько стихотворений тех лет я впервые включаю в книгу своих произведений. Мне трудно судить сегодня об их художественности, но чем дальше уходит время грозных боев, тем все более дороги мне суровые и прямые стихотворения-солдаты, раскрывающие роль моего поколения в великой борьбе и победе нашего народа — да найдут они и ныне своего читателя и ценителя!
Не могу представить свое творчество над временем или вне его — этому чувству учился я у поэтов старшего поколения. Не могу представить свое творчество в хвосте у времени — этому задору учусь я у нашей талантливой поэтической молодежи. Ее острое восприятие действительности, ее смелые поиски и интересные находки всегда радуют и увлекают меня. Однако должен заметить, что труд поэта состоит не из одних лишь удач и взлетов. Неизвестное может привести к ошибке, но и в этом случае мы не должны отступать от своего идеала, от своей общественной позиции, от интересов передовой советской литературы.

Я подлости
Не мог простить от веку,
Смириться с лицемерием не мог.
Ошибка — просто промах человека,
А преступленье — подлости итог.

Короче, я за смелость и поиск, за новизну и оригинальность, но против — версификаторства и модничанья, против попыток напялить на поэзию мини-юбку, против дешевого расчета на популярность.
Поэзия — это всегда прекрасное. Но, как известно, красота бывает и внешней, и глубокой, и умной, и обманчивой. Вот и получается, что поэты, создавая подлинно прекрасное, должны обладать, очевидно, могуществом богов. Все это так, но...

Я рифму к рифме подбираю строго,
Я постигаю сущность бытия.
Действительно, поэт бывает богом!
Но был ли бог,
Страдавший так, как я?..

Всякий раз, составляя книгу избранных произведений, я подолгу терзаюсь в сомнениях. Казалось бы, все предельно ясно, речь должна идти
о лучшем из созданного, а слово «избранное» недвусмысленно говорит само за себя. И все же как определить это «самое лучшее» в творчестве своем? И справедливо ли подходить к некоторым ранним вещам с меркой сегодняшнего мастерства и опыта? Наконец, должны ли иные из стихотворений предвоенных и военных лет — пусть даже и не во всем совершенных — предаваться забвению при жизни автора и ждать посмертного издания, несмотря на то, что они вправе и сегодня занять принадлежащее им место в великом строю рядовых непобедимой армии слова?
И я стремился к тому, чтобы каждый период моего творчества получил справедливое представительство в этой книге. Ряд ранних произведений был специально для этого переработан и заново переведен на русский язык.
Много раз выходили мои книги на русском языке и на языках народов СССР. Я отношусь к моим переводчикам, к моим собратьям по призванию с чувством глубокой признательности и большого долга перед ними. Я горжусь своей дружбой с ними, дорожу их высоким творчеством и их мнением обо мне. Имена некоторых из них украшают и эту книгу. И я знаю, что известные русские поэты заняты переводом нашего творчества не по обязанностям ремесла или заботы о хлебе насущном, а, главным образом, потому, что они видят в этом высокую миссию великой русской литературы. Сердечное им спасибо за это!
Мне много было оказано внимания и доверия со стороны моих коллег по перу, моего народа, моей партии. Скромные заслуги мои в Великой Отечественной войне и в творческом труде замечены и отмечены в полной мере. Мне остается одно — работать и работать, чтобы быть достойным этого внимания.

Неспроста родовым я и прочим законам
Предпочел человечества светлый закон.
Лишь бы Родина К сыну тянулась влюбленно —
Сын в нее до последнего часа влюблен.

Радость поэта, боль поэта, жизнь поэта в творчестве, посвященном народу. И не мне судить о том, каково оно, это творчество. Так склонись же над страницами этой книги, читатель, верша вместе со временем честный и нелицеприятный суд над ними!

Джубан Мулдагалиев.



Тип произведения: 
Произведение классика
Добавить закладку 

Когда мы были детьми, мулла учил нас в доме седого Айтилеса.
Неподвижная жара. На холмах играет мираж. Скот находит прохладу в озере, входя в воду по шею. В полдень солнце стоит прямо над головой, и тогда тень человека, не находя себе места, прячется под ногами. Пастухи пекутся на солнце, похожие в своих сыромятных одеждах на худых бычков, у которых не вылезла еще зимняя шерсть. Кажется, что они сожжены солнцем и что купи, съеживаясь и топорщась, ссыхаются на их телах. Женщины, ходившие за шесть холмов собирать кизяк, едва бредут с мешками на спинах: пыльные их лица пересечены струйками пота, смешанного с пылью.
Таща под мышкой истрепанный, как старый потник, арабский букварь, я приходил к Айтилесу. Если дети еще не собирались, Айтилес обычно беседовал с муллой или со всегдашним своим гостем — торговцем Рамазаном, рыхлым, как мешок для кумыса. Разговаривая, Айтилес, слепой старик с белоснежной бородой, разглаживал могучими пальцами широкую бороду. Белая и пышная, она покрывала его халат, словно вышитый серебром нагрудник.
Старые, покрытые ржавчиной забвения события Айтилес подчищал, подновлял — и рассказы в его передаче сверкали блеском. Старик, после потери зрения собравший весь свет в груди, в ушах, перетряхивал давно прошедшие дни, как слежавшиеся меха.
— Ай, молодая пора наша, когда мы еще играли ушами коня! — начинал Айтилес.— В то время палуану Жанаю было восемьдесят два, а может, все восемьдесят пять лет. Сердце его еще было горячо, хотя силы начали его покидать. Звучый голос его играл над шанраком. Когда рассказывал этот человек, мы, бывало, сидели на корточках у юрты, приподняв кошму у косяка двери, и слушали, вливая каждое слово в уши и заплетая в умах... Вот слушайте, что рассказывал раз Жанай...
— Дело было давно, мы были тогда еще молоды,— так рассказывал однажды Жанай.— Палуан Жалпак собирал нас в барымту на аулы Ергенека. Вышло это так. Палуан Жалпак приходился названым зятем Балабаю. Как-то бий вызвал к себе палуана и говорит ему:
— Уа, Жалпак! Дважды Ергенек совершил налет на наши аулы. Один раз они ограбили меня, в другой раз ограбленным оказался ты. У меня они взяли скот, ты же — отдал душу. Разве не душу отдал ты, если отдал свою невесту, за которую отец твой уплатил все сорок семь голов скота?.. Правда, в то время ты был еще мал. Ты был еще так мал, что не только не мог отомстить врагам, но даже встретившись с ними в степи, еле избавился от них сам, отделавшись конем, на котором сидел. Но сейчас — ты называешься палуаном. Как же ты забываешь о мести?
— Бий!—вскричал Жалпак, вскакивая на ноги.— Я не знал, что на лбу моем темнеет черное пятно... Мне говорили— та невеста была не моя! Мне было шесть лет, когда они отняли у меня коня... Если победа будет со мною — убью врагов. Победят они — останусь мертвым в степи, но без позора на лбу! Прощай! Я сяду на коня в счастливый день — в среду!
— Подожди, батыр! — говорил Балабай. — Поехать — ты поедешь, и набег ты свершишь. Но выслушай совет: не гонись за прежней невестой, она давно уже стала женщиной. Лучше кинь глаз на густые табуны лошадей!
И вот мы отправились на барымту — сорок отборных джигитов, держа запад на лбу и юг на левом локте. Жалпак (в плечах как юрта, кулаки как дубины, смотреть сзади — как печь) ехал впереди на расстоянии выстрела. Светлогривый лысый его конь, взматывая головой, изгибался, как садак, прыгал, как сайгак. Ни один конь не поспевал за ним!
В сумерки на седьмую ночевку Жалпак сказал, спрыгивая с коня:
— Э, не простой, верно, был человек! Переночуем на его могиле...
Все мы сошли с коней. Большая черная могила на шестьдесят шагов в круге. На входе — надпись. Ее мы не прочли, из сорока джигитов ни один не знал грамоты...
— Когда вспомнишь об этом,— говорит Айтилес, отвлекаясь от рассказа, — душе моей становится тепло, что нынче дети учатся. Пусть до уездных не достать рукой, но хоть волостным собакам не позволят себя рвать на куски! Дайте детям сыр! — кидает он через плечо своей старухе и продолжает рассказ от имени Жаная.
...Мы зажгли кремнем огонь, развели костер. Кинув в рот горсти по две сушеного мяса, улеглись спать, положив под головы седла, под себя — потники.
Когда созвездие Плеяды поднялось к небесному своду, а красивая звезда Уркер — на высоту лба, батыр Жалпак вскочил на ноги:
— Джигиты! Ослабьте переднюю подпругу, заднюю стяните покрепче, не жалея коней... Когда солнце подымется на высоту копья, мы встретим добычу. Если сбудется желание моего бия — налетим на лошадей...
— Оказывается, это могила старого палуана Байсары,— сказал еще Жалпак.— Ночью он говорил мне: «Вы, кому я дал приют над своей мертвой головой, вы, чьи кони щипали траву у моей могилы,— не смейте трогать мой народ. Тронете— не пеняйте». Мы спорили с батыром всю ночь, но к согласию не пришли. Если он батыр, мы что же — бабы? Садитесь на коней, джигиты!
Кони, выдержанные для похода и подготовленные для пути, грызли удила, вертелись, как веретена, изгибались, как садаки.
Солнце поднялось на высоту копья, и мы увидели табуны, покрывавшие низины и холмы. Мы кинулись к та¬бунам. Двое всадников выскочили из их гущи и помчались к холмам. Мы не стали гнаться за ними.
Когда, свернув табуны с одного конца, мы с гиком и свистом погнали коней, я увидел черноокую девушку с мешком кизяка за спиною. Глаза ее были как у верблюжонка Все мое тело заныло. Конь подо мной звался Кудай-кок, я подлетел к ней стрелой, подхватил ее на седло, засунул обе руки ее себе за пояс и полетел дальше. Издали послышался вопль ее матери, она причитала: «Жеребеночек мой»,— распустив волосы. Вопль матери задел меня меньше, чем укус мошки.
Вскоре ударами плетей мы собрали большой табун и отогнали его за два холма. Тут палуан Жалпак увидел у меня девушку на седле, и, видно, она пришлась по душе батыру.
— Сауга! — звонко приветствовал он.
— Если она угодила тебе, чего же ей больше желать? Бери, батыр! —сказал я.
Он поравнялся со мной, погладил девушку по голове, поцеловал ее волнистые черные волосы и поехал дальше. С этой минуты красавица, прикосновения которой все время кидали меня в жар, стала для меня холодней лягушки.
Мы отбили столько лошадей, что с трудом не давали им разбегаться. В давке жеребята падали под ноги кобыл и отставали с тонким ржаньем. Мы угнали табуны уже на расстояние полкочевья, когда в степи за нами зачернела точка.
Она неслась, как падающая звезда. Не успели мы мигнуть, как гнедой конь врезался в наш отряд, неся на себе старика. Это был старый, опытный табунщик, видавший виды: на нас он и не взглянул, а прямо подскакал к палуану Жалпаку:
— Положим, все хорошо: ты совершил набег, ты угнал байские табуны... Но зачем тебе, батыр, единственная дочь табунщика? Нужен раб — возьми меня. Но верни дочь — несчастная мать осталась в горе. У нее одно дитя, которое расширило тесное чрево, расплавило каменную грудь матери.
Разве батыр послушает такие слова? Жалпак усмехнулся себе под нос и мигнул джигиту Кейки, ехавшему рядом. Кейки был быстрый и могучий, он вонзил копье в грудь табунщика, покрутил стариком в воздухе и скинул на землю.
Гнедой конь, как красивый сайгак, ринулся в сторону. Трое джигитов кинулись в погоню, но гнедой только хвостом махнул, будто прискакал только затем, чтобы доставить табунщика и умчаться обратно.
Девушка зарыдала и высвободила руки из моего пояса. Я переложил ее вперед и внимательно осмотрел. Глаза и в самом деле были как у верблюжонка. По лицу лились потоки жемчужных слез. Бывает же, оказывается, красота как нежный весенний цветок! Я даже сжалился и не посмел обнять ее окаменевшими руками...
Мы прошли по степи еще один переход ягнят. От случая с табунщиком не осталось и тени в голове. Кони горячились. Пугаясь криков, табун шел вперед, лошади давили друг друга.
Вдруг — смотрим назад: стрелой, как охотничья птица, как звезда, опять показалась в степи черная точка. Не успели мы крикнуть: «Ау! Остановись!» — как заметили что-то белеющее.
— Нешетайм-ай!,— крикнула девушка с моего седла.
Оказывается, это был тот же гнедой, и теперь на нем
сидела жена табунщика, мать девушки. С гиканьем она подлетела к табуну, потом, повернув, вылетела вперед и по-неслась вправо.
И весь табун — как ринется за ней!..
Мы пытаемся свернуть его в сторону — он скачет в другую.
Мы хотим поймать женщину — гнедой не подпускает, нельзя вонзить копье или достать дубиной. Несколько раз мы заворачивали табун назад, но тогда он пускался врас¬сыпную, не помогали ни плети, ни дубины. Наконец табун ударился через единственный проход на широкий остров посреди реки. Оттуда его уже нельзя выгнать...
Посреди острова был холмик. Женщина выехала на тот холмик и машет нам жаулыком... Ну, думаем, теперь-то проткнем ее пикой!
— Я — женщина, я — мать этой девушки!—крикнула она.— Я — мать всем вам! Каждого из вас родила такая же мать... С матерью не воюют. Чем виновата перед вами моя единственная!.. Иди ко мне, верблюжонок мой!
Не знаю, как спрыгнула девушка с моего седла и как повисла она на шее матери. До нас, кто еле дышит от гнева, у кого кровь капает с бровей, им нет никакого дела. Мать ласкает дочь, дочь ласкается к матери,— они — сами по себе.
Кейки не выдержал.
— Батыр,— обратился он к Жалпаку,— если позволите, свяжу их и повезу на жеребчике. Дочь пойдет в жены, мать—таскать дрова!
Жалпак посмотрел на Кейки, окинув его широким, как ладонь, глазом, потом повернулся к женщине:
— Что ты за человек? Твоя смелость удивляет меня. Скажи, кто ты такая?
Женщина ответила:
— Батыр, слезь с коня. Некому гнаться за тобой: если вы совершили набег на этот аул, то и наши джигиты с утра тоже поехали в барымту на соседей. Ты сможешь угнать табуны не торопясь.
Мы слезли с коней, расположились вокруг холмика. «Какой бред черной бабы будет он слушать?» — думали мы, недовольные Жалпаком.
Женщина выпустила из объятий дочь и начала говорить:
— Я — мать этой девушки. Ей пятнадцать лет. В том же возрасте и со мной было такое же несчастье; холодная стужа, черное тавро тех дней лежит на мне и сейчас... О каком народе говорить мне вам? Рассказывают, был аул Ит-Кула, из четырех юрт, что влачил жизнь по берегам рек. Я — дочь Сыныма из того аула... Был (не знаю, какого рода, родиться бы ему в пустыне!) бий Балабай. Раз, по случаю обрезания сына, он устроил той. В приз на байгу он поставил девять голов скота и главным призом — раба. В приз на борьбу—тоже девять голов и главным призом — рабыню. Разве кто отдаст для приза свою дочь? Бай послал джигитов поискать девушку в степи...
Отец чинил арбу, мать варила кашу, подлетели десять всадников, я смотрела на них из-за шалаша «Э, джигиты, да будет счастлив ваш путь!» — приветствовал их отец. «Пусть не будет счастлив путь, была бы девушка!» — ответили они и поскакали дальше, подхватив на седло меня...
На другой день, после веселья, байги и борьбы, меня посадили на пара с коврами и отдали в приз. Победителем в борьбе оказался палуан Байсары, чья могила в этой степи. Прибыв в свой аул, он подарил меня баю Кулетке. Бай помолвил меня с одним из своих рабов и поставил дояркой. Я прожила так два года.
Кулетке выдавал дочь замуж и устроил той. Меня по-ставили в приз второго скакуна, а помолвленный со мною раб был поставлен в главный приз. Он ушел в одни руки, я — в другие, к баю Сары, чьи табуны вы сегодня угнали. У Сарыбая был табунщик по имени Кайрак, он выпросил меня себе в жены. «Всю нашу жизнь будем псами у ваших дверей», — умолял он бая. «Будь табунщиком, она пусть будет дояркой. Поработаете — освобожу», — обещал Сары- бай.
С тех пор прошло пятнадцать лет. Мужа сегодня освободила смерть, а я вот стою перед вами. Длинный аркан рабства накинулся сегодня на шею дочери, поэтому я по-скакала за вами: дайте мне жеребчика, посажу дочь и увезу обратно...
Джигиты, готовые вначале разорвать женщину, опусти¬ли глаза. Нет ни вопроса, ни ответа, взоры уперлись в землю.
Женщина, видно, заглянула в наши сердца. Она протянула к нам черные ладони.
— Как равная с равным, жила я с мужем пятнадцать лет, тело его видела и знаю. Мощь руки, острые копья вы обратили не к сильному и широкоплечему батыру. Разве он был грозным врагом, а не умоляющим калекой? Как же вы платите за него? Взвалив на седло, увозите дочь? Походит ли это на храбрость или на справедливость? У вас— дочь моя будет рабыней. Останется со мной — будет свободно расти. Я беру дочь с собой.
Глуповатый Кейки, в первый раз в жизни слышащий такие слова от женщины, сказал:
— Женщины созданы, чтобы быть женами мужчин, что Им больше делать в степи? Купишь девушку — будет женой, отобьешь в походе — тоже будет женой. Джигиты! Заставим эту старуху замолчать, заберем с собой и ее! Кизяк и у нас есть, чтобы ей собирать!..
Палуан Жалпак долго сидел в задумчивости. Потом он вскочил и подвел своего саврасого к женщине.
— В искупление вины, — сказал он,— отдаю то, что принадлежит мне. Возьми, не думай, что мало! Если хочешь избавиться от рабства, бери из этого табуна коней сколько хочешь и кочуй с ними до края земли. Только что-то не слышал я, что есть на земле народы, где нет рабства. Поэтому иди за мной: я не дам никому бить вас крылом, терзать клювом!
— Сколько лошадей из этого табуна достанется вам самим? — спросила женщина.
— Может быть, ни одной... Про это знает бий,— отвечал Жалпак.
— Тогда не предлагай табуна, не отдавай и своего коня. Идти за тобой не могу: ты — свободный батыр, пока не доедешь до своего аула. А там и ты лишишься свободы и превратишься в простую дубинку твоего бая или бия. Немало видела я батыров и палуанов. Тобой помыкают как батыром, мной - как женщиной, — только и разница. Тыне свободней меня. Разве не так, мой батыр?
Палуан Жалпак опять опустил голову.
— Мы — слепые хищные совы, джигиты,— сказал он.— Шевельнемся, когда ткнут в глаза, не будут тыкать в глаза — не видим. Ты сняла с моих глаз бельмо, апа! Я думал сделать твою дочь ненадолго игрушкой в широкой своей жизни. Теперь я отступаю от этой мысли... Пока я свободен — и я хочу дать свободу человеку. Дочь твоя принадлежит тебе. Живите вольнее ветра!
У несчастной платье в лохмотьях, руки — как пальцы талки, черны-пречерны, губы растрескались в сорока местах. Но от нахмуренных ее бровей, от сыплющих огонь глаз — душа трепещет. Нет в них ни мольбы, ни страху, — она овладела сорока джигитами. Будто обе только и ждали последних слов палуана: одна вскочила на саврасого, другая— на гнедого, и понеслись. Только тогда опомнились мы.
— «Ширкин , женщина из женщин» — так всегда заканчивал этот рассказ палуан Жанай, — сказал слепой Айтилес, и мы, дети, рассевшись полукругом, затянули по указке муллы: «Агузе... бесмелляй... ирасири... ирасири...».

Перевод Леонида Соболева.

Сноски: 

Примечания:

Сайгак — степной козел.

Кудай-кок — серый бог.

"Сауга!" — "С добычей!" По старому обычаю казахи отдавали часть добычи первому кто их поприветствовал.

Нештем-ай — мамочка.

Ширкин - восклицание, выражающее высшую степень восхищения чем-нибудь.



Тип произведения: 
Произведение классика
Добавить закладку 

Дорогие читатели!
Сегодня сотовая связь является таким же неотъемлемым атрибутом современной жизни как дорогие автомобили, качественное отечественное телевидение и микро супермаркеты. Мы едва поспеваем за неудержимым ритмом нашей бурной жизнедеятельности, и мобильный телефон стал для многих из нас близким спутником жизни, «заклятым» другом и незаменимым помощником. С ним мы переживаем, с ним радуемся, с ним страдаем и уже просто не можем без него жить.
Многие истории начинаются с телефонных звонков, многие ими, к сожалению, заканчиваются. Кого-то они сближают, кого-то разлучают. Иногда мы боимся звонков, иногда с нетерпением ждем, и жутко злимся когда «номер не доступен в данный момент. Мобильный телефон выключен или находится не в зоне действия». Психуем, и звоним позднее...
Но это есть наша жизнь, наше время и наша реальность. И в радости, и в горе мы первым делом тянемся к нашим телефонам, чтобы поделиться яркими чувствами с нашими близкими и родными.
Выражаю искреннюю благодарность ТОО «GSM - Kazakhstan / K'Cell» за неоценимое содействие в публикации данной книги

АНТОЛОГИЯ МОЕГО ПЕРЕЕЗДА
(ВМЕСТО ПРЕДИСЛОВИЯ)
(опубликовано с сокращениями в журнале «Континент» № 21 в ноябре 2004

Прощай, любимый город!
Походами в «Рамстор» Глушу тоску к тебе...

Начало

Не знаю, что меня подвигло на жизнеописание своего переезда в Астану. Наверное, огромный багаж накопленных переживаний, эмоций и ощущений, с которыми я буду встречать четвертую весну в этом городе, к которому на первом этапе у меня было настолько стойкое отвращение, как и у многих передислоцированных алматинцев, что только негативных эмоций хватило бы на пару отдельных книг.
Интересно, но со временем палитра восприятия новой столицы стала обогащаться новыми, доселе неизведанными ощущениями, первым из которых было желание скорее вернуться из частых командировок в Алма-Ату, домой, в Астану. Новые ощущения пугали своим нестандартным зарядом, поскольку в корне разрушали укрепившееся неприятие провинции, какой Астана все еще была на момент моего переезда. Стойкое, даже, казалось, выстраданное мнение, что Алма-Ата - лучший город на свете, совершенно безобразным образом было разрушено примерно в четвертую или пятую поездку в родной город тоской по Астане.
Поскольку два абсолютно противоположных мнения столкнулись со всей своей категоричностью, в душе произошел серьезный раскол между, казалось бы, замечательным прошлым (сюда надо в первую очередь присовокупить детство и юношество, Медео и горы, первую любовь и все такое, что дает повод пустить слезу по невозвратному) и пугающим, но одновременно манящим будущим (перспективы, новые идеи, новые люди и желание новых ощущений). Признаюсь, что душевные муки длились неожиданно недолго, поскольку после здравого рассуждения было принято логическое решение ассоциировать себя со всем новым, передовым. Благо, все новое и передовое сулило значительные финансовые поступления в счет личного обогащения, определенный карьерный рост, вхождение в различные недосягаемые до того кабинеты, и главное, «мечта оккупанта» - открывалась перспектива получения жилой собственности.
Естественно, в кругу близких и родных, все это горячо поддерживалось, порой выводилось даже на новые уровни, типа «все-таки для здоровья Астана лучше». Ледяная стужа первой зимы и грязь по самое-самое первой весны вскоре были адаптированы под рассуждения о пользе здорового климата севера и надежду, что вскоре в новой столице сделают арыки. Уверенность росла с увеличением числа единомышленников, которые сначала робко, потом все смелее и смелее стали позиционировать (такое модное словечко политического лексикона) себя, как приверженцев новой модной тенденции проводить сначала выходные, а потом и праздники дома, в Астане. Откровенно говоря, выходные и праздники в Астане заедают своим ничегонеделанием, но надо смотреть правде в глаза: в Алма-Ате занимался тем же самым. Исключение составляют походы в места всеобщего потребительского идолопоклонства в виде ЦУМа, «Рамстора» и т.д. и т.п.
В общем, миф о прелестях Алма-Аты потихоньку разрушался, и мое, да и не только мое, поведение в родном городе стало все больше и больше напоминать отчаянные попытки «гостей большого города» объять необъятное. Подумайте сами. Ухитриться за два дня и две ночи (это стандартное время пребывания астанинца в Алма-Ате, большее - это уже отпуск) неоднократно (выделено Авт.) побывать в вышеуказанных торговых точках на предмет приобретения очередного мобильного телефона (костюма, бытовой техники и т.п.), заехать на барахолку, потом выбираться, славно матерясь, полдня оттуда, успеть пулей пробежаться по родным и близким для обозначения своего уважения к семейным традициям и с обязательным поздравлением с рождением очередного племянника, «неожиданно» встретиться с кучей таких же командированных и нет астанинцев, с каждым задержаться на предмет обсуждения нюансов, кто как приехал и как будет уезжать, сгонять на: а) Медео, б) Чимбулак, в) «вверх по Навои» (чтобы потом гордо сказать, что был в горах).
В вечерне-ночной период славные толпы астанинцев бороздят кабаки и дискотеки бывшего родного города. Не знаю, кто где, но я и большинство моих друзей зачастую довольно банально, без изыска, отмечаем свои «командировочные» в «Адмирале Нельсоне» и «Стетсоне». Несмотря на каждый раз появляющиеся угрызения совести и клятвы, что туда ни ногой, в определенный момент обнаруживаешь себя в компании тех же лиц, с которыми ты несколько часов назад обсуждал вопросы перемещения из новой столицы в старую. Причем старые алматинские друзья на следующий день на полном серьезе вопрошают о том, куда ты подевался из теплой компании. Мистика какая-то, но в большинстве случаев я отношу происшедшее к пространственно¬временному коллапсу, эдакой «черной дыре», засасывающей и перебрасывающей меня как физическое тело в известное направление. Примечательно, что эффект «черной дыры», полностью стирает из памяти файлы, ответственные за запись и хранение оперативной информации. Также обратной стороной можно назвать появление мучительных угрызений совести за бесцельно потраченное время (и это в лучшем случае). Медицинский эффект, думаю, описывать не буду (для непонятливых рекомендую полистать умные медицинские словари, особенно разделы «Тяжелая алкогольная интоксикация: классификация и подвиды» и «Нарушение функций жизнеобеспечения организма», «Вывод из запоя», ну и все такое).
Боюсь забежать вперед, поэтому постараюсь выдержать генеральную линию подробного описания в виде step by step для того, чтобы вы не подумали, что растекаюсь мыслью по древу попусту.

Дранх нах норд!

«Партия сказала: «Надо!», Комсомол ответил: «Есть!». Так и мы, слушатели Дипломатической академии то ли Министерства иностранных дел Республики Казахстан, то ли Евразийского университета, смело встретили осенью 2000 года вызов времени в виде массовой передислокации в новую столицу (получается немного пафосно, но для усиления момента подойдет). Первая реакция на происходящее была жутко отрицательной, особенно с учетом того, что мидовская часть нашего небольшого коллектива пополнила ровно год назад славные ряды «академиков» только из-за понятного желания максимально оттянуть неизбежный переезд в Астану, не говоря уж о слушателях коммерческого (читай, платного отделения), которые заплатили энные суммы в твердой валюте за крайне сомнительное удовольствие отпраздновать окончание вуза массовым заплывом на Гребном канале напротив здания ЕГУ им. Гумилева.
Тем не менее: «собаки лают, караван идет». И мы со смешанными чувствами были загружены на вокзале «Алматы-2» в праздничный состав. Слезы родных, спешное закидывание чемоданов и коробок с имуществом, проходившим в графе «на первое время», суетливые пробежки в ближайшие «комки» за «последними приготовлениями» остались позади, и мы тронулись. Честное слово, ощущения были схожи с какими-то старыми, практически позабытыми советскими слоганами. Не хватало только двух перекрещенных алых стягов и плаката со Сталиным на передке паровоза. Хотя, может, он там и был, просто мы в угаре переезда не заметили.
Сам процесс продвижения на север страны был по-своему примечателен, хотя большинство читателей из числа организованно передислоцированных могут добавить свои штрихи к сочной картине безудержного распития. В целом, я так скажу, в окна на степь мы не смотрели. Возбуждение, передавшееся с момента загрузки всем и вся, реализовалось в шокирующе быстро появляющейся пустой таре. Население станций, где наш бронепоезд делал вынужденные остановки, было опытным и пуганым теми счастливчиками, кому выпала честь быть первыми проходимцами. Извините, неправильно выразился, первопроходцами. Торговля шла бойко. Почему-то всем неожиданно захотелось яблок, груш и иных плодов нашего богатого юга. Ночь встречали на дынях и арбузах, неоднократно протрезвевши. В Сарышагане всем одновременно захотелось рыбы. И пива. А потом я отравился овсяным печеньем.
Я думаю, что вы не удивитесь, когда прочтете, что Астана 6 октября 2000 года встречала нас ветром и метелью. Банально, избито, но, правда. «Век воли не видать, год на лодках не кататься». Это могут подтвердить промерзшие в тот день «осчастливленные» слушатели, музыканты духового оркестра, девушки в национальных нарядах с караваями и солью. Радостное настроение было в тот момент так же противоестественно, как было противоестественным улыбчивое,
солнечное выражение лиц встречавших нас чиновников Министерства образования и Евразийского университета. МИД тактично дистанцировался от праздничной церемонии. Разрываясь между славным, но вмиг улетучившимся мидовским прошлым, потрясенные заманчивым настоящим, мы боролись с холодом, головной болью и, стойко дыша перегаром, внимательно слушали пламенные речи встречающих. Не хватало Ленина и броневика, а так, окруженные плотным красноармейским кольцом, мы как будто стояли на Финском вокзале. В целом прониклись. Кого-то рвало.
Вива Академиа! Вива профессоре!
Потом начались суровые институтские будни. Хотя, как не зря мне сказали старшие коллеги по дипломатической работе по поводу моей учебы в академии: «Спасибо партии родной за двухгодичный выходной!!!». Хмурой, зачастую похмельной стайкой бродили слушатели академии в храме науки, то бишь в здании Евразийского университета, издалека напоминая перезрелых школяров, даже уже не грызущих, а сосущих гранит науки. Нас боялись, поскольку полученный жизненный опыт и явный нигилизм (хотелось сказать точнее) выбивали нас вон из ряда студиозусов. Хотя в дальнейшем мы словно помолодели и даже начали изображать определенное рвение. В действительности нам нравилось учиться, если так можно выразиться, поскольку в большинстве своем это больше походило на дискуссионный клуб с достаточно бурным обменом мнениями, репликами из зала, зачастую сдобренными сальными выражениями и скабрезными шуточками. Молодежь и преподаватели сначала дичились, но вскоре и к ним перешло общее настроение. Надо отдать должное замечательному профессорско-преподавательскому коллективу, вместе с нами тянувшему тяжелую лямку психологической, социальной и климатической адаптации к новому месту.
Дополнительную уверенность в своей исключительности слушателям академии также придавал появившийся с нашим приездом огромный красочный шедевр размером с баскетбольное поле, вывешенный в фойе, в «ново-казахском» стиле с изображением всех возможных и невозможных деятелей страны, с оглядкой на прошлое и с еще большей оглядкой на будущее. Все на конях или около коней. Главный герой, хотя по замыслу автора и должен был быть похож на кого-то из отцов-основателей, сильно смахивал на руководителя вуза. Картина среди слушателей обозначалась, как «новый ректор, поражающий старого», в стиле Георгия Победоносца, поражающего копьем огнедышащего дракона. Или «Самсон, разрывающий пасть писающему мальчику».
Особо яркой страницей студенческой жизни хочется обозначить проживание ряда самых стойких, не избалованных судьбой слушателей, которые были определены на поселение в общежитие. Принципиально были поставлены точки над «i» с местной администрацией, до того безраздельно вершившей свое право на ограничение личной жизни проживающих. Самым решительным образом было отклонено предложение следовать нормам «комендантского часа». Свобода передвижения была определена в качестве фундаментального права, позднее к нему присоединили право быть вызванным к единственному телефону на вахте, право приглашения посторонних лиц, вне зависимости от родственных отношений и полового признака, право на прослушивание аудиоаппаратуры вне зависимости от времени суток. Единственными ограничениями для себя были определены высокие морально-этические принципы, каковыми мы до сих пор гордимся. Просто немногие о них знают.
Несмотря на то, что абсолютное большинство слушателей проживали на квартирах, шиком считалось взбудоражить своим надолго запоминающимся присутствием местное студенчество. А начиналось все чинно, я бы сказал, благородно. В кастрюльке на электроплитке (завоевание демократической мысли, поскольку остальным студентам наличие электронагревательных приборов в комнатах категорически запрещалось) варилась лапша, крупными неровными кусками резалась краковская (по праздникам) и белый хлеб, доставались маринованные огурчики и баклажанная икра. Обязательным был соус на основе сочетания двух взаимоисключающих компонентов: петропавловской тушенки и китайского острого соуса 45 тенге за банку. Душевно было до безобразия. По мере погружения в нирвану ожесточалась дискуссия. Благо пили будущие асы дипломатического мастерства, поэтому темы обсуждения не ограничивались обычными, так сказать самыми ходовыми, тезисами, а пересекались, к месту и нет, с неожиданными тематиками философско-созерцательного характера. Старшие слушатели, то есть те, кто на данный момент прошел ДЗК (длительную загранкомандировку), передавали бесценный опыт своим молодым коллегам. Хотя в большинстве случаев это ограничивалось рассказами о том, кто, где и с кем распивал, что покупал, и что мельком видел, процесс считался святым и даже благим. Правда, в конце концов, все возвращалось к вопросу сублимации психо-сексуальной энергии, и мы возбужденно покидали пределы гостеприимного общежития, чтобы погрязнуть, как нам казалось, в пучине разврата, то есть «Арбата».
Ин вина веритас!
В ту знойную пору это заведение считалось столпом передового, то есть, сами понимаете, алматинского. И если ты в 19.00 сел в кафе «Оазис», что прямо напротив дискотеки, в 23.00 ты уже автоматически сидишь в «Арбате». Я думаю, там тоже была «черная дыра», упомянутая мною ранее. Аналогичные «дыры» можно было в тот исторический момент нащупать в кафе «Веселый Роджер» и «Рэдфорд» (постоянно путаю со «Стетсоном»). Примечательно, что кафе «Ямайка» занимает, и занимало, свое особое место при перечислении увеселительных заведений новой столицы как в дни, о которых идет повествование, так и в настоящий момент. Эффект перемещения оттуда затруднен совершенно отчаянной традицией развеселых ритуальных плясок во втором зале, куда пробиться в урочное время было практически невозможно. Иногда помогало, да и, что греха таить, помогает, личное знакомство с разводящим, кто его знает, тот поймет с кем. Если не поняли - зайдите в обед в «Самовар».
Извините, что немного отвлекся от рассказов об «Арбате», но «Джамайка», как память о вечном, требует бережного и внимательного отношения. Сколько бурно выраженных и скромно невысказанных чувств видели эти стены. Буйство красок внутренней отделки легко передается посетителям, в большинстве своем уже завсегдатаям, и усугубляется очень живой музыкой. Репертуар в стиле «де классик», с приветствиями и пожеланиями от гостей из солнечного... (название города вставляется в зависимости от прописки лица, пожелавшего обозначить свое положительное неравнодушие к чему-то или кому-то). Кухня разнообразна, но большинство мясных блюд идут как вариации «мяса по-мексикански». Хорошо и жутко демократично.
Но если вы не ограничиваете себя прелестями ресторанного шансона, шлягеров восьмидесятых, местами семидесятых, и не состоите в клубе тех, кому очень-очень смело за тридцать, а находите еще силы тряхнуть тем, что осталось, вам дорога - в «Арбат», самое подходящее место для того, чтобы сбросить последние оковы разума. Я так часто там бывал, что иногда казалось, что я там работаю. Несмотря на все многочисленные суицидальные попытки воздержаться от походов в «обитель греха», темные стороны мятущейся души уверенно и неотвратимо побеждали. А поскольку человек известен тем, что потакает своим слабостям, ноги быстро приводили на третий этаж бросающегося в глаза культурно-развлекательного комплекса (название-то какое дали, покажите мне хоть одного, кто там культурно развлекался. Лично я не видел!).
В нашем городе, где мы замечательно живем и трудимся, выбор развлекательно-увеселительных заведений не радует чрезвычайным разнообразием. Чуть позднее, чем в описываемый мною период, передовой народ стал активно раскрепощаться в выходные на новой дискотеке «69», эдаком форпосте воинствующих алматинцев. Благо его открыли свои же пацаны, поэтому атмосфера всеобщей близости и задушевности никогда не покидала стены этого заведения. Многие до сих пор догадываются об истинных, глубинных причинах, заставивших дать этому очагу массовой культуры подобное название. Кстати, в среде наиболее агрессивно настроенных пожирателей досуга существовала специальная программа «90», с обязательным посещением клуба «21» и плавным последующим заплывом в «69». Надо оговориться, что иногда заплывали и в диско-клуб «Блядо» или «Либидо», то есть «Лидо». Музыка там попроще, как, впрочем, и публика. Но это так, отвлекаясь от темы.
Короче, учились и куролесили настолько одновременно, что первые два месяца не запомнились абсолютно ничем. Хотя говорят, в те дни открылся «Рамстор», и Астана необратимо причислила себя к центрам международной торговли, а с учетом близстоящего офисного здания «а-ля морковка» все окончательно стало «как у людей». All in one.

Шерше ля фам!

Отдельно хочется упомянуть про многочисленные, но далеко не беспорядочные знакомства со «спарринг-партнерами» противоположного, слабого пола, поскольку естественным и крайне неукротимым ощущением первых месяцев пребывания в Астане было желание поделиться своим одиночеством хоть с кем-нибудь. Нас, одиноких, холостых (в большинстве временно) мужиков (в основном «подкаблучников») было много, а друг с другом одиночеством делиться не только не хотелось, но даже, я бы сказал, рассматривалось исключительно как явление противоестественное. Благо город просто кишел разнообразием одиночеств с добрыми, зачастую очень отзывчивыми женскими лицами. Что пугает, так это то, что я четвертый год здесь, а их становится все больше и больше.
Так вот, процесс взаимного проникновения одиночеств шел на удивление настолько споро, что временами пугал излишней развязностью и чрезвычайной легкостью. Детско-юношеские patterns of behavior, полные романтики и трепета, просто на глазах таяли и уступали место грязно-равнодушному вульгаризму, завязывающемуся буквально на третьей-четвертой минуте знакомства. Хотя вру, не всегда так было, большая часть знакомств зачиналась достойно и благообразно, но вот finalis был не эстетично одинаков.
В Астане сложилось стойкое ощущение, что все интенсивно заняты поисками своих половинок, на худой конец четвертинок, однако с учетом атмосферы брутальности вышеописанных мест знакомства были хоть и сильно затруднены, но теоретически возможны. Хотя, с другой стороны, завязывание тесных отношений в родном коллективе обнадеживает нарастанием добрых разговоров коллег на тему: «А ты знаешь (слышал)?». И понеслась «краса по кочкам». Что радует, так это то, что равнодушных не бывает. Знают и обсуждают все, причем мужчины злее, а женщины - язвительнее. Хотя, казалось бы. Кого. (глубоко волнует) чужое горе? Вот и горят люди таким нерастраченным желанием любить и быть любимыми, что просто доводят себя до истерики и аудио-визуальных галлюцинаций (это когда глаза шипят и уши закладывает). Тут вот мне недавно моя одна коллега по работе в ТАКОМ сне приснилась, что я как в детстве., непроизвольно. Теперь я на нее смотрю совершенно другими глазами, можно сказать, каждый взгляд ловлю.
В общем, в поисках все, и мужики, и женщины. Вот только у многих не получается как-то вот так сразу и наверняка. А жалко. Мы же по отдельности замечательные, достаточно яркие индивидуальности, тонкой, даже ранимой душевной конструкции. Однако с учетом психо-возрастных особенностей (пишу о своем возрастном формате: это 30+/-) и будоражащей массы внутренних комплексов, душами мы закрепиться не успеваем друг за друга.
Надо признаться, что женщины в целом находятся в заведомо невыгодном положении, поскольку основополагающие психологические фетиши гендерных отношений заставляют прекрасных, и не очень, дам категорично подавлять свои горячие желания открыться в душевном порыве. Правда, опыт показывает, что ситуация на рынке меняется совершенно кардинальным образом и сегодня женщины пытаются доминировать. А что остается делать? - позволю себе с этим согласиться. Надо брать быка за я., то есть за рога. Что многие и начинают делать, причем с настораживающей последовательностью, а это пугает.
С другой стороны, у многих моих холостых друзей такие тараканы в голове, что иногда удивляешься, чем они вообще думают. Вокруг столько красивых, молодых девушек, а мужики бегают от них, не зная, что с этим делать. Это, наверное, комплексы, разрастающиеся с возрастом в геометрической прогрессии, вплоть до боязни женщин, то есть серьезных с ними отношений. Хотя вы можете спросить: всем ли женщинам нужны серьезные отношения? И будете правы.
Целина поднята! Подвиг продолжается!
Эту фразу еще можно прочитать на здании старого целиноградского элеватора, расположенного возле вокзала. Краска давно выцвела, однако надпись не выведешь ни за что. Вначале подобные надписи меня забавляли, однако вскорости стали наполняться совершенно иным смыслом. Ведь чем дольше в Астане, тем больше связываешь свою жизнь с ней. Когда бываешь в Алма-Ате, замечаешь, что на телевизионные заставки об Астане смотришь иными глазами. Можно сказать с неожиданной гордостью и шокирующим интересом. И уже ничего не хочешь доказывать друзьям города детства, что в новой столице сейчас интереснее и перспективнее. Захотят приехать - приедут, заставлять их не хочется, тем более из моих близких друзей практически все здесь. За исключением дорогих одноклассников и одноклассниц. Но это даже хорошо, а то к кому из друзей ездить в Алма-Ату? Не с кем было бы пивка попить, шашлыка в горах поесть.
Сменив, как и большинство недавно приехавших, не одну квартиру, я наконец-то торжественно въехал в свои родные пенаты, милостиво выделенные мне родной, в меру любимой мною организацией, и стал ответственным квартиросъемщиком. Отметился в налоговой, кредитовался в банке, зарегистрировался в милиции, поругался в КСК, короче, стал полноценным и практически счастливым.
Выезжая утром на работу, вечером возвращаясь, не перестаю радоваться темпам, которыми застраивается город. Единственное, не могу не задать вопрос: почему все новые дома в городе с башенками? Считать устал. Нет, в этом я ничего плохого не вижу, но ощущение дежа-вю просто мучит. Наваждение какое-то. Obsession. И еще. С огромным, нескрываемым удовольствием расстрелял бы из гранатомета все грузовики, краны, бетономешалки и другую спецтехнику, рассекающие по лужам туда-сюда и гоняющие вечную грязь из одного конца города в другой. Иногда хочется всё, что не заасфальтировано, зацементировать или заложить брусчаткой, на худой конец. Если вначале не хватало гор, то сейчас гор не надо. Хочется просто увидеть хоть где-нибудь чистую площадку, хоть метр на метр. Прошу принять во внимание, что пишу весной, когда на один ясный день три слякотных. Накипело и надоело.
Всегда говорили, что человек может вечно смотреть, как другой человек работает. Так и коллектив нашей орденоносной и краснознаменной организации ежедневно наблюдает за тем, как застраивается новый город. Неожиданно удостоившись незаслуженной чести быть первым учреждением, открывшим офис на левобережье Ишима, мы стали с плохо скрываемым интересом наблюдать, как взмывают ввысь административные новостройки, как закладывается будущая инфраструктура. В принципе, это потрясает. И если не обращать внимание на стойкую уверенность, что все может оказаться по- казахски «тяп-ляп», процесс строительства вызывает искреннее восхищение. В бочке меда ложкой дегтя плавает отрицаемая официальной стороной проблема пожаров на стройках. Не знаю, как у вас, но у меня сложилась убежденность, что в Астане, что не погорит, то стоять не будет. Без шуток. Так это было с «зажигалкой», так это было с «элеватором», есть ощущение, что так будет и с другими. Но лиха беда начало.
Самым крупным душевным потрясением было для меня недавнее возвращение ранним утром из Алма-Аты, когда я едва успел с одной затянувшейся тусовки забежать за вещами и, практически не приходя в сознание, добраться до воздушного лайнера «любимой» «Эйр Астаны». В состоянии глубокой комы мое тело было доставлено в столицу, причем впервые меня не заставляли принять определенное положение в кресле, поднять ножки столиков и проделать остальные полезные для собственной безопасности манипуляции. Мой встревоженный, местами расхристанный внешний вид внушал бортпроводникам определенное чувство, что лучше этого глубоко уважаемого пассажира не беспокоить. В общем, я провел самый короткий рейс в своей жизни, заснув в самой неприличной позе, словно хотел грубо, по-мужски, овладеть собой, соседним креслом и всем рядом кресел в целом. В общем, не успел тепло попрощаться с друзьями в «Нельсоне», как сердечно обнимался со встречающими в Астане. Слегка прийдя в себя на морозном воздухе, мысленно сплюнул по поводу склизко-влажного зимнего алматинского тумана. После южного серого неба и грязного снега Астана встретила такой свежестью, что захватывало дух и выводило шлаки. Еле добежал.
Многие посещавшие Астану знают, что при путешествии от аэропорта к городу перед глазами предстает великолепная картина бурно застраивающегося нового административного центра. Если вы воспитывались на старых комсомольских примерах о том, как закалялась сталь, как поднимали великие стройки страны, вы можете почувствовать тот душевный трепет, который я испытал, приближаясь в минуту морального, местами физического очищения к новому городу. Больше всего меня поразила ослепительная позолота отсвечивающих солнечными лучами стекол высотки Минтранскома. Был как раз тот момент, когда багряный рассвет отразился в зеркальном полотне здания и заполнил ярким светом все видимое вокруг пространство. Это был незабываемый момент, ставший для меня в чем-то переломным. Такую неземную красоту, да еще и рядом, заметишь не сразу. Нужен момент. У меня он случился.
Стало предельно ясно, что город и страна живут, причем неплохо. Люди работают, сваи забиваются, бетон мешается, машины что-то постоянно подвозят. Наверное, сейчас немного подзабылось, как все стояло без движения. Но время меняется, и меняемся мы. И я сильно не согласен с кем-то из великих, сказавших, что плохо жить в эпоху перемен. Ведь мое беззаботное детство выпало на период перестройки и ускорения, бесшабашная юность прошла в «грохочущие» девяностые, чего-то стал добиваться именно сейчас. И ничего, все путем. Я даже представить жизнь другую не могу, без «движений». Скучно.
Заключение
Оно будет совершенно коротким, поскольку последние страницы еще не дописаны. И не мной, а самим городом, который строится. А я стал практически образцово-показательным горожанином, смотрю городские телепередачи, с увлечением читаю «Инфо-Цес» и уже не езжу за покупками в Алма-Ату. Не увязываю очередную командировку с необходимостью сходить в парикмахерскую или к зубному. Покупаю овощи-фрукты в «Орбите», а торты - в «Апреле». С соседями по дому активно обсуждаю, правда, не вербально и сильно при этом жестикулируя, актуальные вопросы жизнеобеспечения новых городских районов всем необходимым. Ну вот и все, дальше уже некуда. Дальше другая история.
P.S. Гимн алматинцев, то есть песню Ерлана Стамбекова «Центр Алматы» могу спеть вслух и наизусть, даже находясь под сильной алкогольной интоксикацией, в любом положении тела и вне зависимости от внешних раздражающих факторов. Проверено всячески и неоднократно.
Зима - весна 2004 г.

ГОРОД ЛЕТАЮЩИХ ПАКЕТОВ

ВСЕ СОБЫТИЯ И ПЕРСОНАЖИ ВЫМЫШЛЕНЫ. ЛЮБОЕ СОВПАДЕНИЕ СЛУЧАЙНО И НЕПРЕ ДНАМЕРЕННО.

Ветерану Броуновского движения посвящается...

Глава 1 Специалист

Когда не знают, хвалят, узнав поближе, злятся.
Хороший парень

Ну да, все будет в порядке... Три раза плюнув в сердцах, он, тем не менее, дождался, когда дядя положит трубку первым. Горький осадок от разговора рассасывался медленно. Он уже начал жалеть о том, что он сгоряча рассказал маме о своей ссоре с начальницей на работе. «В принципе, надо было самому развести, - запоздало подумал он, но ему, привыкшему все свои проблемы вываливать на сердобольную маму, искренне хотелось, чтобы его пожалели. Внутренний голос говорил, что этого делать нельзя, но он опять не удержался, когда утром, как обычно, состоялся телефонный разговор с мамой, из Алма-Аты старавшейся уследить за «сыночкой», которого после учебы за границей родители не без помощи маминого брата, определили на перспективную работу в Астане.
- Ну вот, щас начнётся! Мама скажет папе, папа покричит, и мама позвонит дяде, - было первой мыслью. К тому, что отец, уставший от ежедневных причитаний жены на тему тяжелой жизни ребенка в суровой столице, будет кричать о том, что парню уже давно пора самому расти и чего-то добиваться в жизни, он относился как к неизбежной реальности. Но что папа может сделать? Звонить и «разводить» ему явно было «в западло». С возрастом у отца стали прорезаться какие-то удивительные для близкого окружения воспоминания о том, как он добрался до Алма-Аты на колхозной машине, жил в общаге, ему ничего не надо было, ел картошку, и пошло-поехало. И мама, обеспокоенная неадекватным поведением мужа, давно возложила на главу семьи чисто механические функции жизнеобеспечения, полностью взяв на себя вопросы продвижения единственного ребенка по жизни.
Хорошо, что в свое время родители купили у родственников небольшую квартиру в Астане. С прицелом, как тогда сказала мама, поскольку его бесшабашная учеба хоть и не подходила к концу, но перспектива более длительного академического пребывания за рубежом её сильно не устраивала. Еще женится там на ком-нибудь, кудай сактасын! Нет, уж лучше поближе, но не в Алма-Ате. Мысли родителей, отягощенные кумачовым прошлым, не воспринимали его будущее без карьерных перспектив государственной службы. Там все было более или менее понятно, с привычными для их менталитета атрибутами. Да и балам вырос на примере дядиной преданной службы сначала советской родине, а потом новому независимому государству, в котором ему была определена небольшая, но достаточно судьбоносная для его подчиненных роль. Так что яркое будущее было выковано в сознании крепко и надежно.
Учеба за рубежом дала достаточно знакомств со сверстниками из более или менее аналогичного общественно-социального круга, которых он все чаще и чаще без особого удивления встречал в Астане. Привычки, появившиеся за время учебы, на новом месте стали манерой поведения. Ну почему он должен был отказывать себе в хорошей сотке со всеми наворотами, брендовом прикиде, «реальной» тачке и общении с пацанами, с которыми его круто замесила судьба. Не переставая оглядываться на родителей, тем более на их поддержку, он потихоньку стал входить в «темы», «мутить движения». Избыточная активность привела к тому, что он вскоре стал заметен для старших, немного нагл со сверстниками и интересен сверстницам.
И тут, блин, какой-то левый разговор с начальницей!... Он даже поначалу не понял, чего она от него хочет. Какие-то сроки, отписки. Слова она сыпала тяжелые и жесткие. Нет, всё было бы ровно, если бы не коллеги, смотревшие на их, типа, «беседу». Кто с пониманием, кто-то с осуждением, а кое-кто с плохо скрываемым злорадством. «Просто нереально! - сверкнуло в голове. - И это те рожи, которые полгода назад намекали на необходимость «обмыть» начало трудовой деятельности». «Прописаться», так сказать. Проблем нет. Кенты подсказали, что такие отмечухи считово мутить в «Ямайке». Не тема, конечно, но сказано - сделано. С Эдиком, рулевым, встретился, стол заказал, пацанов подтягивать не стал, маме наврал про столовую. Но напрягся и совершенно самостоятельно все замутил, и тут нате вам, пожалуйста. Лютует не по-детски, как будто еще вчера вместе не курили на лестнице. Гонево, конкретное!.
- Ладно, посмотрим, что там дядька замутит, но поговорить с ней всё равно самому придется, - понимал он. Да и надоедать ему потихоньку стало, что мамка все носится с ним. Остальные ребята, которые чуть подольше здесь, вроде самостоятельно живут. По крайней мере, он не слышал, чтобы кто-нибудь говорил о подобном. Хотя понятно, об этом в кругу пацанов не скажешь. Не заприкалывают, конечно, но серьезно больше воспринимать не будут. Ладно, там, по конкретным делам, тут крыша только в зачет, а так, по мелочи - несерьезно.
- Короче, посмотрим, - уверенно сказал он и скинул эсэмэску одной девчонке, с которой он вчера плотно подвигался в «Эскейпе» и с удивлением обнаружил себя утром в «Самоваре».
- Вроде ничё такая, надо определиться по трезвянке.
Заведующая отделом
Квартиру получил, Кредит оформил,
Снова в ж.
- Ну, блин, натуральная сука, сплевывая остатки зубной пасты, с тоской глядя на давно переставшее радовать отражение в зеркале, - подумала она. Вчерашний анекдот про жопы и попы в конторе неожиданно всплыл, когда вода с шумом унесла остатки туалетной бумаги.
Осадок после вчерашнего разговора с оборзевшим молодым сгубил весь трудовой график, да и не только трудовой. Сначала он, потом начальник управления мозги полдня компостировал. Затрахал. Да и какие к черту отчеты в срок, если пол-отдела на больничном с предклимактерическим обострением или по уходу за ребенком либо обезображены полным отсутствием интеллекта и трудовой дисциплины, хотя это только ей, тетке бальзаковского возраста, кажется, что обезображены. Мужская часть считает отсутствие этих «незначительных» качеств едва ли не главными их достоинствами. Блин, всё самой приходится делать.
- И так уже сплю стоя, как боевая лошадь. Бесит! Ну ладно, хватит себя жалеть, сама же всегда радовалась, что деловая и независимая, способная принимать сложные решения и строить свою жизнь. Что ж, получила - наслаждайся по полной!
А ведь хотелось как лучше. Понятно, пацан молодой, но поначалу признаки здравого смысла и неиспорченной морали присутствовали. И начал хорошо, работал напористо и писал обз



Вот, наконец, и я провожу себе интернет домой. С выбором определился, и помогло мне в этом совокупность рекламы, отзывов пользователей и информационные источники в сети.
Красочные билборды интернет от Мегалайн с высокой скоростью в 8мб/сек, красуются по всему городу, в автобусах, супермаркетах, и каждые полчаса на радио и телевиденье, так и заманивают нас всех, подключится и пользоваться инетом не заморачиваясь на трафике и скорости. После такой рекламы захотелось проверить так ли это на самом деле.
Далее, открыв их сайт сразу во всём разобрался, понравилось сравнение тарифов, помогает определить плюсы и минусы тарифов и определиться с выбором. Сайт достаточно информативен и прост в просмотре.
Через поиск в гугле натыкаюсь на их пост на Yvision, где выложена вся инфа о том, где и для чего они представлены в сети. Там же куча ссылок на разные странички и сообщества КТ. Вот пара ссылок на группы мегалайна, Вконтакте и в Фэйсбуке. Может для кого то эта инфа будет полезной. Ещё в посте стоит прикольная инфографика, о том как, где и для чего КТ присутствует в сети, радует то, что наши компании потихоньку начинают перенимать опыт запада.

Пролистывая дальше, натыкаюсь на различные форумы, где пишут разные пользователи свои отрицательные и положительные отзывы про Мегалайн. Прочитав несколько страниц темы о мегалайне, заметил, что положительных отзывов на порядок больше, хотя и негатива хватает.
Так что теперь, взвесив все за и против, решил подать заявку в КТ на подключения мегалайн у себя дома. Позже отпишусь как подключали, а так же о своем начальном опыте использования дома интернета от мегалайн.
X


Тип произведения: 
Произведение классика
Добавить закладку 

When summer in the mountains gains its peak,
When gaily blooming flowers begin to fade,
When nomads from the sunshine refuge seek
Beside a rapid river, in a glade,
Then in the grassy meadows here and there
The salutatory neighing can be heard
Of varicouloured stallion and mare.
Quiet, shoulder-deep in water stands the herd;
The grown-up horses wave their silky tails,
Lazily shooing off some irksome pest,
While frisky colts go folicking about
Upsetting elder horses, at their rest.
The geese fly honking through the cloudless skies.
The ducks skim noiselessly across the river,
The girls set up the felt tents, slim and spry,
As coy and full of merriment as ever.
Returning from his flocks, pleased with his ride,
Again in the aul appears the bai.
His horse goes on with an unhurried stride,
He sits and smiles upon it, hat awry.
Surrounding the saba in a close ring,
Sipping their heady beverage -- kumyss,
Old men sit by a yurta, gossiping yurta
And chuckling at quips rarely amiss.
Incited by the servants comes a lad
To beg the cook, his mother, for some meat.
Beneath an awning, gay and richly clad
The bais on gorgeous carpets take their seats.
And sip their tea, engaged in leisured talk.
One speaks, while others listen and admire
His eloquence and wit. Towards them walks
A bent old man bereft of strength and fire.
He shouts at shepards not to raise the dust
Aiming to win the favor of the bais.
And yet in vain he raises such a fuss --
They sit and never even turn their eyes.

There, tucking up the hems of their chapans,
Leisurely swaying in their saddles as they trot
From nightly grazing come the young chabans
Whipping their lusty steeds god knows for what.
A long way off from the aul's last tents
With movement and excitement getting warm,
On horseback, too, the bai's son and his friends
Enjoy a falcon hunt. The bird's in splendid form
At one quick spurt such falcons catch and bring
Crashing to earth the great, unwieldy geese.
Meanwhile that bent old maan, unlucky thing,
The toady that had nigh gone hoarse to plea
The haughty bais, unnoticed, watches on,
And sighs for sorrow that his time is gone.

translated by
Dorian Rottenberg
1886

Сноски: 

chaban - herdsman
chapan - a man's overcoat or gown
kumyss - fermented mare's milk
saba - leather bag for wine or other drink
yurta - round felt tent used by nomads of Central Asia



Тип произведения: 
Произведение классика
Добавить закладку 

WORD ONE

Whether for good or ill, I have lived my life, travelling a long road fraught with struggles and quarrels, disputes and arguments, suffering and anxiety, and reached these advanced years to find myself at the end of my tether, tired of everything. I have realized the vanity and futility of my labors and the meanness of my existence. What shall I occupy myself with now and how shall I live out the rest of my days? I am puzzled that I can find no answer to this question.
Rule the people? No, the people are ungovernable. Let this burden be shouldered by someone who is willing to contract an incurable malady, or else by an ardent youth with a burning heart. But may Allah spare me this load which is beyond my powers! Shall I multiply the herds? No, I cannot do that. Let the young folk raise livestock if they need them. But I shall not darken the evening of my days by tending livestock to give joy to rogues, thieves and spongers.
Occupy myself with learning? But how shall I engage in scholarship when I have no one to exchange an intelligent word with? And then to whom shall I pass on the knowledge I will have amassed? Whom shall I ask what I do not know myself? What's the good of sitting on a desolate steppe with an arshin in hand trying to sell cloth? Too much knowledge becomes gall and wormwood that hastens old age if you have no one by your side to share your joys and sorrows.
Choose the path of the Sufi and dedicate myself to the service of religion? No, I'm afraid that won't do either. This vocation calls for serenity and complete peace of mind. But I have not known peace either in my soul or in my life—and what sort of piety can there be amongst these people, in this land!
Educate children, maybe? No, this, too, is beyond my powers. I could instruct children, true, but I don't know what I should teach them and how.
For what occupation, for what purpose and for what kind of community am I to educate them? How can I instruct them and direct their paths if I don't see where my pupils could usefully apply their learning? And so here, too, I have been unable to put myself to any good use.
Well, I have decided at length: henceforth, pen and paper shall be my only solace, and I shall set down mythoughts. Should anyone find something useful here, lethim copy it down or memorise it. And if no one has anyneed of my words, they will remain with me anyway.
And now I have no other concern than that.

WORD TWO

In my childhood I used to hear the Kazakhs jeering at the Uzbeks:
«You Starts in wide skirts, you bring your rushes from afar to thatch your roofs! You bow and scrape when you meet someone, but you insult him behind his back. You are afraid of every bush; you rattle on without stopping, and that's why they call you Sart-Surts».
Encountering Nogais, the Kazakhs would ridicule and scold them, too: «The Nogai is afraid of the camel, he soon gets tired astride a horse and takes his rest walking. Runaways and soldiers and traders — all of them hail from the Nogais. Nokai is what you should be called, not Nogai!»
About the Russians they used to say:
«The red-headed Urus, once he spies an aul, gallops fit to break his neck towards it, permits himself to do whatever comes into his head, demands to hear all the rumours and gossip, and believes everything he is told.»
«My God!» I thought then with pride. «It turns out that the whole wide world has no worthier and nobler people than the Kazakhs!» Such talk rejoiced and entertained me. But this is what I see now: there is no plant that the Sarts cannot grow, no land that their merchants have not visited, and no such thing that their nimble fingers cannot contrive. Their laymen live in peace and seek no enmity. Before there were any Russian merchants around, the Sarts provided the Kazakhs with clothes for the living and burial robes for the dead, and they would buy up from the Kazakhs droves of cattle that father and son could not agree to divide between themselves. Now, under the Russians, the Sarts have adopted the innovations more quickly than others. Exalted beys and learnt mullahs, craftsmanship and luxury and courtesy—the Sarts have all these.
I look at the Nogais and see that they can make fine soldiers and that they bear deprivation stoically. They face death with humility, protect schools and honour religion — they know how to work hard and grow rich, and to dress up and have fun.
Not we Kazakhs, though: we labour for their beys for a crust of bread. They will not let our beys into their homes. «Hey, you Kazakhs,» they say, «our floor is not for your dirty boots to trample on.»
I will not speak of the Russians. We cannot hold a candle even to their servants. Where has all our erstwhile joyfulness gone?
Where is our merry laughter?

WORD THREE

Where lies the cause of the estrange¬ment amongst the Kazakhs, of their hostility and ill will towards one another? Why are they insincere in their speech, so lazy, and possessed by a lust for power?
The wise of this world long ago observed: a sluggard is, as a rule, cowardly and weak-willed; a weak-willed man is cowardly and boastful; a braggart is cowardly, stupid and ignorant; an ignoramus has no inkling of honour, while a dishonourable person sponges on the sluggard — he is insatiable, unbridled and good-for-nothing; he bears no good will towards the people around him.
The source of these vices is our people's preoccupation with one thing alone: to own as much livestock as possible and thus gain honour and respect. Had they taken up arable farming or commerce, had they been interested in learning and art, this would never have come to pass.
Parents, having increased their own herds, will do their best to ensure that their children's herds grow ever fatter, so that the livestock can be left in the care of herdsmen and they can indulge in a life of idleness — gorge themselves on meat and koumiss, enjoy beauti ful women, and feast their eyes on fast horses.
Eventually, their winter pastures and grassland become too small and, using their influence or position, they will by hook or by crook buy up, wheedle or seize pastureland from a neighbour. That person, fleeced as he is, will in turn put pressure on another neighbour, or else will have to leave his native region. Now, can these people possibly wish one another well?
The more poor there are, the cheaper their labour. The more numerous the destitute, the more abundant the free winter pasturage. My neighbour is eager for my ruin, and I am eager for him to fall into penury. Little by little, our concealed animosity grows into an open and bitter enmity. We bear malice, we litigate, we split into cliques and bribe influential people for support, so as to gain an advantage over our opponents, and we scramble for the emoluments of rank.
A loser will not toil and sweat — he will seek affluence in other, devious ways; he will show no interest in either commerce or tilling the land — he will side now with one, now with another party, selling himself and existing in misery and disgrace. There is no end to pillage on the steppe. If there were unity amongst our people, they would never condone a thief who, making adroit use of the support of one group or another, continues his brazen robbery.
Honest sons of the steppes are the victims of criminal charges based on false accusations, and are subjected to humiliating interrogations. Witnesses are produced ready to swear to what they have never seen or heard. And all this in order smear an honest person and bar him from high office. If the persecuted man, to save himself, turns for aid to these same rascals, he will sacrifice his honour; if he refuses to bow to them, he is certain to be unjustly charged; he will suffer hardships and privations, unable to find a place and occupation worthy of him.
Having gained power by deceit and trickery, the head of the volost avoids honest and modest folk like the plague and seeks allies amongst people of his own kind, crafty and crooked, whom he is fearful of antagonising.
A new saying has gained currency now: It's the person, not the matter, that counts. In other words, success depends not on the Tightness of the matter in question, but on the cleverness of the person involved.
The volost chiefs are elected for a three-year term. They spend their first year in office listening to all kinds of grievances and complaints: «Don't forget that we elected you!» Their second year is given over to fighting possible future rivals, and the third year to their campaign for reelection.
What then is left?
Watching my people sink deeper and deeper into discord, I have come to the conclusion that the volost chiefsshould be elected from among men who have had at least some Russian education, however little. If there are none,or only persons whom people do not wish to nominate, then let the volost chiefs be appointed by the uyezd authorities and the military governor. This would be beneficial in several ways. First of all, ambitious Kazakhs wouldhave their children educated; secondly, the volost chiefswould no longer be dependent on the whims of local mag nates, but take their orders from the higher authorities. To avoid the inevitable objections and denunciations, an ap¬pointee should not be subjected to any local control and verification.
We have had occasion to see the futility of electing biys in each volost. Not everyone is capable of dispensing justice. In order to hold a council «on the top of Mount Kultobe», as we say, it is essential to know all the laws passed down from our forefathers: Kasym-khan's «Radiant Pathway «Esim-khan's «Ancient Pathway» and Az Tauke-khan's «Seven Canons». But even these laws have become outdated with the passage of time and require amendment and infallible interpreters, of whom there are few, if any, amongst our people.
People who know Kazakh ways well say: «When two biys get together, there is sure to be four disputes». The lack of a supreme judge and the even number of biys hearing a case only complicates the adjudication of disputes. Why increase the numbers of biys? Would it not be better to elect three educated and intelligent men in each volost for an unlimited term of office, only replacing those whose behaviour is unseemly?
Let legal disputes be settled by two arbiters, one chosen by each party, and an intermediary acceptable to both. Only if they failed to ascertain the truth and come to terms would the dispute be taken to one of the three permanent judges. Then lawsuits would not drag on so long.

WORD FOUR

Observant people long ago noted that foolish laughter resembles drunkenness. Now, drunkenness leads to misbehaviour; a conversation with a soak gives one a headache. Anyone who constantly indulges in senseless merriment ignores his conscience, neglects his affairs and commits unforgivable blunders, for which he can expect to be punished, if not in this world, then in the next.
He who is inclined to meditation is always prudent and reasonable in his actions in this world and in the face of death. Prudence in thought and deed is the keystone of well-being. But does this mean that we should always be downcast? Should our souls know only melancholy, no joy and mirth? Not at all. I am not saying that we should be sorrowful without cause, but that we should stop and think about our heedless, carefree ways and repent, forsaking them for some useful occupation. It is not senseless merriment that heals the soul, but beneficial and rational work.
Only the weak in spirit will withdraw into themselves, abandon themselves to bitter thoughts, without finding the least consolation.
If you laugh at the stupidities of a fool, do so not rejoicing in his foolishness, but with a feeling of righteous anger. Such laughter should not be indulged in too often, for it is bitter.
When you see someone who leads a good life, whose kind deeds are worthy of emulation, laugh with a glad heart, with sincere joy. A good example teaches humility and restraint, keeping one from wrong-doing and drunkenness.
Not all laughter deserves approbation. There is also a kind of laughter that does not come from the heart, that God-given vessel, but bursts out in hollow peals just for the sake of forced jollity.
Man comes crying into this world and departs it in sorrow. Between these two events, without fully comprehending the value and uniqueness of the life bestowed upon him, he will burn it up thoughtlessly, squander it in petty quarrels and miserable wrangles, and never know true happiness. He will pause to think only when the sands of life are running out. Only then will he realise that no treasure on earth can prolong his life even for a single day.
To live by lies, deceit and begging is the lot of good-for-nothing rogues. Put your faith in the Lord, and trust in your own powers and abilities. Even the hardest earth will yield good crops to honest and selfless toil.

WORD FIVE

Sorrow darkens the soul, chills the body, numbs the will, and then bursts forth in words or tears. I have seen people praying; «Oh, Allah, make me as carefree as a babe!» They imagine themselves to be sufferers, oppressed by cares and misfortunes, as though they had more sense than infants. As to their cares and concern, these can be judged from the proverbs: «If you will live no longer than noon, make provision for the whole day»; «Even his father becomes a stranger to a beggar»; «Cattle for the Kazakh is flesh of his flesh»; «A rich man has a countenance full of light, a poor man — as hard as stone»; «The dzighit and the wolf will find their food along the way»;
«The herds of exalted men are left to the care of others, except when such men have nothing better to do»; «The hand that takes also gives»; «He who has managed to get rich is always in the right»; «If you can't rely on the bey, don't count on God either»; «If you are famished, gallop to the place of a funeral feast»; «Beware of a lake with no shallows and of a people that knows no mercy». Such proverbs are legion.
Now, what do they tell us? It is not learning and knowledge, nor peace and justice, that the Kazakh holds dear — his sole concern is how to get rich. So he will twist and turn to cajole some of their riches from other people, and if he does not succeed, he will see the whole world as his enemy. He will have no scruples about fleecing even his own father. It is not customary among us to censure those who gain possession of livestock by trickery, lies, pillage or other crimes.
So, in what way does their mind differ from that of a child? Children are afraid of the blazing hearth, while adults have no fear even of the fires of hell. When they feel ashamed, children would like the earth to swallow them up, but adults know no shame at all. Is it this that makes them superior to children? If we will not give them what we own, if we refuse to let them ruin us and do not descend to their level, they will turn their back on us.
Is this the people whom we should love with all our heart?

WORD SIX

According to a Kazakh proverb: «The source of success is unity, and of well-being — life».
Yet what kind of people are they who live in unity and how do they achieve such accord? The Kazakhs are quite ignorant on this score. They think that unity resides in the common ownership of livestock, chattels and food. If this were so, then what use wealth and what harm in poverty? Would it be worthwhile working hard to grow rich without first getting rid of one's kith and kin? No, unity ought to be in people's minds and not in communal wealtm. It is possible to unite people of different origin, religion and views simply by giving them an abundance of livestock. But achieving unity at the price of cattle — that's the beginning of moral decay. Brothers ought to live in amity not because one is dependent on another, but by each relying on his own skills and powers, and his own destiny. Otherwise they will forget God and find no worthy occupation, but will scheme and plot against each other. They will sink to recrimination and slander, they will cheat and deceive. Then what kind of unity could there be?
«Life is the source of well-being...» What kind of life is meant here? Just existing in order to keep body and soul together? But even a dog is endowed with such an existence. He who treasures such a life, who is plagued by the fear of death, becomes an enemy to life everlasting. Fleeing for his life from the foe, he will be known as a coward; shirking work, he will pass for a ne'er-do-well, he will become an enemy of the good.
No, what the proverb refers to is another kind of life. One that keeps the soul alive and the mind clear. If your body is alive but your soul is dead, words of reason will not reach you, and you will be incapable of earning your living by honest work.

A loafer and a sycophant,
A hanger-on and an impudent fellow,
Valiant in his looks but craven in his heart,
Has no sense of shame...

If you are like that, do not imagine yourself to be alive. A righteous death will then be better than such an existence.

WORD SEVEN

Born into this world, an infant inherits two essential needs. The first is for meat, drink and sleep. These are the requirements of the flesh, without which the body cannot be the house of the soul and will not grow in height and strength. The other is a craving for knowledge. A baby will grasp at brightly coloured objects, it will put them in its mouth, taste them and press them against its cheek. It will start at the sound of a pipe. Later, when a child hears the barking of a dog, the noises of animals, the laughter or weeping of people, it gets excited and asks about all that it sees and hears: «What's that? What's that for? Why is he doing that?» This is but the natural desire of the soul, the wish to see everything, hear everything and learn everything.
Without trying to fathom the mysteries of the universe, visible and invisible, without seeking an explanation for everything, one can never be what one should be — a human being. Otherwise, the spiritual life of a person will not differ from the existence of any other living creature.
From the very beginning God separated man from beast by breathing the soul into him. Why then, on growing up and gaining in wisdom, do we not seek to gratify our curiosity, which in childhood made us forget about food and sleep? Why do we not tread in the path of those vho seek knowledge?
It behoves us to strive to broaden our interests and Increase the wisdom that nourishes our souls. We should come to realise that spiritual virtues are far superior to bodily endowments, and so learn to subordinate our carnal desires to the dictates of our soul. But no, we have been loath to do that! Raving and croaking, we have not moved farther than the dunghill next to our village. Only in our childhood are we ruled by the soul. When we grew up and gained in strength, we rejected its dictates, we subjugated our soul to the body, and contemplated the things around us with our eyes, but not our minds; we do not trust the impulses of the soul. Satisfied with outward appearances, we make no attempt to uncover inner mysteries, in the vain belief that we shall lose nothing by such ignorance. To the counsel and advice of wise people, we reply: «You live by your own wits, mine are good enough for me.» Or: «We'd rather be poor in our own wits than rich in yours.» We are incapable of recognising their superiority and grasping the meaning of their words.
There is not a flicker of fire in our bosom nor any faith in our soul. In what way, then, do we differ from animals if we perceive things only with our eyes? It seems that we were better in our childhood. We were human then, for we sought to learn as much as possible. But today we are worse than the beasts. An animal knows nothing and has no aim in life. We know nothing, but will argue until we are hoarse; defending our obtusity, we try to pass off our ignorance as knowledge.

WORD EIGHT

Will anyone heed our advice and listen to our counsels? One man may be a volost chief, another — a biy. If they had had the least desire to become wise and learn sense, would they have sought such posts? These people consider themselves quite clever enough and seek power so as to teach and give guidance to others, as if they themselves had attained the heights of perfection and had nothing further to do but instruct others. Are they the kind who would have the inclination or spare the time to listen to us? Their minds are filled with other concerns: not to offend their superiors inadvertently; not to provoke the anger of a thief, not to cause trouble and confusion among the people, and not to land on the losing end, but to gain some personal advantage. Besides, they must be always helping somebody, getting someone out of trouble. They are always too busy...
The rich? They want for nothing. Be it only for a day, they have wealth and they think they possess the treasures of well-nigh half the world, and they can pay in livestock for whatever they lack. They set their sights high and their ambitions even higher. Honour, conscience and sincerity are no dearer to them than their herds. They are certain that if they own livestock they will be able to bribe even the Most High. Their herds take the place of everything else to them — their native land, people, religion, family and learning. Why then should they listen to other people's advice? Some fellow might be inclined to lend an ear, but he has no time for that. He must feed and water his livestock, sell it at a premium, protect it from thieves and wolves, shelter it from the cold, and find someone to do these chores. No, this man is too busy to heed good counsel. When he has seen to all this, he will be boasting and bragging, so he has no time left for anything else.
As for thieves and scoundrels, they obviously would not listen anyway.
The poor, meek as sheep, are only concerned about getting their daily bread. What good is advice, wisdom and learning to them when even the rich do not want it? «Leave us alone, speak to those who are cleverer than we are», they say, as though knowledge were of no use to poor folk. They don't care about anybody, the poor. If they had what other people have, they would know no worries.

WORD NINE

I, too, am a Kazakh. But do I love the Kazakhs or not? If I did, I would have approved of their ways and would have found something, however slight, in their conduct to rejoice or console me, a reason to admire at least some of their qualities, I and keep alive a glimmer of hope. I But this is not so. Had I not loved them, I would not have spoken to them from the heart or taken counsel with them; I would have not mixed with them and taken an interest in their affairs, asking, «What are people doing there? What`s going on?» I would just have sat back quietly — or wandered off. I have no hope that they will mend their ways or that I may bring them to reason or reform them. So I feel neither of these emotions. But how come? I ought to have opted for one or the other.
Even though I live, I do not consider myself to be alive. I don't know why: maybe because I'm vexed with the people or dissatisfied with myself, or for some other reason. Outwardly alive but completely dead within, that's what I am. Outwardly irate, I feel no anger. Laughing, I am unable to rejoice. The words that I speak and the laughter that I utter seem not to be mine. Everything is alien.
In my younger days it never occurred to me that anyone could forsake his own people. I loved the Kazakhs with all my heart and believed in them. But as I came to know my people better and my hopes began to fade, I found that I lacked the strength to leave my native region and form kinship with strangers. This is why there is a void in my heart now. But then I think, perhaps it's for the better. When dying, I will not lament: «Alas, I have not tasted this or that joy!..»
Not torturing myself with regrets about earthly things, I shall find solace in the life to come.

WORD TEN

People pray to God to send them a child. What does a man need a child for? They say that one ought to leave an heir, a son to provide for his parents in their old age and to pray for them after their death. Is that all?
Leaving an heir — what does it mean? Are you afraid there will be no one to look after your property? But why should you care about things you will leave behind? What, are you sorry to leave them to other people? What kind of treasures have you gained to regret them so much?
A good child is a joy, but a bad one is a burden. Who knows what kind of a child God will bestow on you? Or haven't you had enough of the humiliation you have had to swallow all your life? Or have you committed too few misdeeds? Why are you so eager to have a child, to rear yet another scoundrel and doom him to the selfsame humiliations?
You want your son to pray for you after your death. But if you have done good in your lifetime, who will not utter prayers for the repose of your soul? And if you have done only evil, what will be the use of your son's prayers? Will he perform good deeds in your stead — those you have failed to accomplish?
If you beg for a child who will experience the joys of the next world, it means that you wish him an early death. But if you want him to secure for yourself the joys of this world, then can a Kazakh beget a son who, on growing to manhood, will show care and concern for his parents and protect them from suffering? Can such a people and a father like you raise a worthy son of this kind?
You want him to feed and clothe you in your decrepit old age? A vain hope, too! First of all, will you live to reach your dotage? Second, will your son grow up so merciful as to care for you in your old age? If you happen to own livestock — there will always be someone ready to look after you. If you have none, who knows who will provide for you and how. And who knows whether your son will increase your wealth or squander what you have gained by your labour?
Well, supposing God has heard your prayers and given you a son. Will you manage to educate him well? No, you will not! Your own sins will be compounded by those of your son.
From the very outset of his life you will be telling him lies, promising him now this, now that. And you will be glad when you manage to deceive him. Then whom can you blame when your son grows up a liar? You will teach him bad language and terevile other people, you will condone his misdeeds: «Now, don't touch this obstinate lad!» and encourage his cheekiness. For his schooling, you choose a mullah whom you pay little, just to teach him to read and write; you teaching him to be cunning and underhand, you make him suspicious of his peers and graft on bad inclinations. Is that your upbringing? And you expect kindness from a son like that? In the same way, people pray to God for wealth. What does man need wealth for? You have prayed to God? Yes, you have, and God has given, but you won't take! He has endowed you with strength to work and prosper. But do you use this for honest labour? No! God granted you the power to learn, a mind capable of assimilating knowledge, but who knows what you used it for. Who will fail to prosper if he works hard, perseveres without tiring and makes good use ofhis mind? But you don't need that! You pray to get rich by intimidating, cheating and begging from other people. What kind of prayer is that? It is simply plunder and beggary on the part of a person who has lost his conscience and honour.
Supposing you have chosen this path and gained possession of livestock. Well, use it to get an education! If not for yourself, then for your son. There can be neither faith nor well-being without an education. Without learning, no prayers or fasts or pilgrimages will achieve their purpose. I have yet to see a person who, having acquired wealth by dishonest means, has put it to good use. Ill-gotten gains are likewise ill spent. And nothing remains of such wealth save the bitterness of disappointment, anger and anguish of the soul.
While he has wealth, he will boast and swagger. Having frittered it away, he will brag about his former affluence. Impoverished, he will stoop to begging.

WORD ELEVEN

How do our people make living? There are two ways. One is by stealing. A thief hopes to grow fat on what he has stolen, and a bey seeks to increase his herds by recovering what has been stolen from him and more besides. Those in authority will fleece both the bey and the thief by promising the former to help recover his stolen livestock and the latter to evade justice. Your average man will inform on the thief to the authorities, at the same time aiding and abetting him by buying up the stolen goods for a song. Then there is another way: ordinary people are persuaded by crooks to resort to tricks they would otherwise never have dreamt of. Do this or that, they say, and you'll be rich and famous, you will be regarded as invulnerable and your opponents will fear you. Fanning evil passions and setting people against one another, the swindlers hope to be of service to someone and profit by this.
That's the way they live: the grandee by aiding the bey and abetting the thief, and the poor man by sucking up to the powers that' be and backing them in disputes, siding now with one, now with another party, and selling dirt-cheap his honour, his wife, his children, and his kith and kin.
If there were no thieves and swindlers, our people would think carefully. They would be only too glad to work honestly and seek goodness and wisdom if the bey could make do with what he has, and the poor man, without losing hope and faith, could earn what he lacks.
Despite themselves, the common people get involved in dirty business. Who is strong enough to uproot this evil? Will honour and pledges, loyalty and conscience sink into oblivion?
There might be a force capable of taming the thief. But what about the bey who out of greed connives with the swindler — who will make him see reason and how?

WORD TWELVE

When someone teaches the Word of God, whether he does it well or badly, we would sooner bite off our tongue than forbid his preaching, for there is nothing reprehensible in good intentions. He may lack sufficient enlightenment, but let him preach. However, this man ought to remember two essential conditions.
First of all, he must be certain in his faith; then, he must not be satisfied with what he knows, but continually improve his mind. He who abandons learning deprives himself of a divine blessing, and you will look in vain for any benefit from his teaching. Indeed, what good is it if he winds a turban around his head, keeps the fasts rigorously, offers up prayers and affects piety, but does not know where in a particular prayer is the right place to repeat or pause?
A person who is negligent, who is not strict in his ways and is not capable of compassion cannot be considered a believer: without self-discipline and consistency one can not keep iman, the faith, in one's soul.

WORD THIRTEEN

Iman — this is the unshakeable faith in one, all-powerful Creator, about whose essence and existence it is ordained to us to learn from the revelations of His Prophet, may Allah bless his name.
There are two ways of believing. Some simply accept the faith, perceiving the vital need for it and its truth, and strengthen their belief by means of reasonable arguments. We call this yakini iman or true faith.
Others believe by drawing wisdom from books and from the words of the mullah. Such people need special dedication to the object of their faith and spiritual strength in order to withstand thousands of temptations and not waver even in the face of death. This is the taklidi iman or traditional faith.
To keep iman within one's self, a person must have a courageous heart, firm will and confidence in his powers. But what about those who lack the knowledge to be among the adherents of yakini iman, or those who have no firm belief, who too easily succumb to temptations and cajolery who for gain will call black white, and white black, who will perjure themselves by passing offlies as truth and so cannot be called taklidi iman believers? May Allah preserve us from such people! Each and every one of us should remember that there can be no other iman save these. Let apostates not reckon on infinite divine grace; they deserve neither Allah's forgiveness nor the Prophet's intercession. Cursed be the man who believes in the false proverbs: «The edge of the sword is sharper than an oath» and «There is no sin that Allah will not pardon».

WORD FOURTEEN

Has man anything more precious than his heart? Calling someone a man of brave heart, people respect him as a batyr. They have but a poor idea of any other virtues of the human heart. Mercy, kindness, the capacity to treat a stranger as a dear brother and wish him all the blessings one would wish one's self — all these are the commands of the heart. And love likewise comes from the heart. The tongue that obeys the heart will tell no lie. Only hypocrites forget about the heart. Yet those «men of brave heart» often prove to be unworthy of praise. Unless they value courtesy and honour their vows, are averse to evil and lead lost souls along the straight and narrow path, not following the crowd like a miserable cur, unless they stand up in defence of a righteous cause in the face of all difficulties and not turn from the truth when this is so easy to do — then the heart that beats in the breast of those respected as batyrs is that of a wolf, not a human being.
Indeed, the Kazakh is also a child of mankind. Many of the Kazakhs stray from the path of truth not through any deficiency of reason but because they lack the courage and staunchness in their heart to accept and follow wise counsels. I do not believe many of those who argue that they have done evil through ignorance. No, they have enough knowledge, but their shameful weakness of will and laziness cause them to ignore it. Having stumbled once, few will be strong enough to mend their ways.
Those who are praised as stout dzhighits, brave and clever, will more often than not put each other up to dark, sordid deeds. Their blind aping of one another and daredevil capers are a frequent cause of misfortunes.
If a man who has indulged in evil and in unbridled bragging cannot stop and chasten himself, and does not attempt to cleanse himself before God or his own conscience—how can he be called a dzhighit? One may well question whether he can be called a man.

WORD FIFTEEN

There is an essential difference, in my view, between intelligent and stupid people.
Coming into this world, man cannot live without being attracted and excited by the fascinating things around him. Those days of questioning and passionate interests remain in a person's memory as the brightest period of life.
A sensible man will interest himself in worthy and serious matters, he will steadfastly pursue his objectives, and even his recollections of his past struggles to attain them will be heard with pleasure and warm the hearts of his listeners. Such a person will not betray even a shadow of regret over the years he has lived.
A frivolous man dissipates his time in worthless, futile and absurd undertakings. When he comes to his senses, he realises that his best years have swiftly passed in vain, and his belated regrets bring no consolation. In his younger days he behaves as if youth were eternal, never doubting that even more captivating delights are in store for him. Yet all too soon, losing his former strength and agility, he becomes good for nothing.
Another temptation lurks in the path of passionate souls. Success — attained or within their grasp — intoxicates their senses and makes them dizzy. The flush of success clouds their reason and causes them to commit blunders; a man like this attracts attention even against his will, he becomes an object of gossip and a butt of ridicule.
Reasonable people keep their wits about them even in such critical moments; they will not lose their senses but rather show restraint and not expose their feelings to all and sundry.
But a stupid person is like a horseman galloping on a steed without a bridle: lifting his eyes to the sky as if crazy and having lost his cap in his frenzy, off he goes and does not see that the edge of his chapan covers the horse's rear...
This is what I have observed.
If you wish to be counted among the intelligent, then ask yourself once a day, once a week, or at least once a month: «How do I live? Have I done anything to improve my learning, my worldly life or my life hereafter? Will I have to swallow the bitter dregs of regret later on?»
Or perhaps you don't know or remember how you have lived and why?

WORD SIXTEEN

The Kazakh does not worry whether his prayers please God or not. He does what other people do: he gets up and falls face to the ground in supplication. He treats God as though He were a merchant who has come to collect a debt: «That's all I have, take it if You will, but if You will not — don't ask me to get livestock out of nowhere!» The Kazakh will not take trouble to learn and purify his faith: «Well, that's all I know, I can't get any wiser at my age. It's enough that people cannot reproach me for not praying. And if my speech is uncouth, that doesn't matter in the least.»
But is his tongue made differently from other people's, I wonder?

WORD SEVENTEEN

Will, Reason and Heart once asked Knowledge to settle their argument about who was the most important among them.
Said Will: «Hey, Knowledge, you ought to know that nothing can attain perfection without me: to know one's self, one has to persevere in learning, and this is impossible without me; only with my aid can a person serve the Most High and worship Him tirelessly, achieve wealth and skill, respect and a successful career. Do I not preserve people from unworthy passions and curb them? Do I not caution them against sin, envy and temptations? Do I not help them to hold back, at the last moment, from the edge of an abyss? How can these two argue with me?»
Said Reason: «I am the only one capable of discerning which of your words are useful and which harmful, whether in this life or the next. I alone can comprehend your language. Without me, no one can avoid evil, acquire knowledge or benefit himself. Why do these two argue with me? What use would they be without me?»
Said Heart: «I am the master of the human body. I am the source of its blood and the soul resides in me; life is inconceivable without me. Those who lie in soft beds I deprive of their slumber; I make them toss and turn, thinking about the destitute with no roof over their heads, famished and freezing. I bid the young to honour their elders and be tolerant to little ones. But people do not seek to keep me pure and therefore suffer. Were I pure, I would make no distinction among people. I admire virtue and rebel against malice and violence. Self-respect, conscience, mercy, kindness — all these proceed from me. What are these two worth without me? How dare they argue with me?
Having heard all the three out, Knowledge replied:
«What you say is right, Will, and you have many other virtues you haven't mentioned. Nothing can be achieved without your participation. Yet you also conceal cruelty equal to your strength. You are resolute in the service of good, but you can be just as resolute in serving evil. This is what is wrong in you.
«You, too, are right, Reason! One cannot do without you in this life either. Thanks to you people learn about the Creator, and are initiated into the mysteries of the two worlds. But this is not the limit of your possibilities. Cunning and wickedness also come from you. Both good and bad people rely on you, and you serve both faithfully. Therein lies your fault.
«My mission is to reconcile you. It would be good if Heart were the arbiter in this dispute of yours.
«You have many paths before your, Reason, but Heart cannot take all of them. It rejoices at your righteous undertakings and will gladly assist you in them, but it will not follow you if you plot mischief and evil; it will even turn from you in disgust.
«Now, Will! You have plenty of energy and courage, but you, too, can be restrained by Heart. It will not hinder you in a well-meaning deed, but it will bind your hand and foot if your goal is futile and wicked.
«You should join hands with Heart and obey it in everything! If all three of you live in peace within a man, the dust of his feet will open the eyes of the blind. If you two cannot reach accord, I shall give preference to Heart. Prize humanity above all! The Most High will judge us by this. So it is set down in the Holy Scriptures,» said Knowledge.

WORD EIGHTEEN

Man should dress modestly and keep himself clean and tidy. Only fops I spend more on their clothes than they can afford and worry too much over their appearance.
Fops show off in various ways. One will pay great attention to his face, cultivate his moustache and beard, pamper his body and swagger—now lifting an eyebrow languorously, now tapping his fingers or strutting with arms akimbo; another will adopt a studied carelessness in his foppery and, in an offhand way, affecting to be «a simple fellow», will drop hints in passing about his Arabian horse or his rich raiment: «Oh, it's nothing in particular!» He goes out of his way to attract the attention of his betters, arouses envy among his equals, and is regarded among his inferiors as the acme of refinement and luxury. They say about him: «What has he got to complain of with a such a horse and clothes like that!»
But this is absurd and shameful.
No one should get carried away by such nonsense, for otherwise he will find it hard to look like a normal human being again.
In the word kerbez [fop] I discern a relationship with the words ker [conceited] and kerden [haughty]—something that ought to warn people against a vice of this kind. A human being should distinguish himself by virtue of his reason, knowledge, will, conscience and goodness. Only a fool thinks he can gain distinction by other means.

WORD NINETEEN

A child is not born a reasonable being. It is only by listening and watching, examining everything by touching and tasting, that it learns what is good and what is bad. The more a child sees and hears, the more it knows. One may learn a good deal by listening to wise men. It is not enough to be endowed with a brain—only by hearing and memorising the teachings of the learnt and by avoiding vices one can grow up a complete person.
But if one listens to wise words either with excessive enthusiasm or, conversely, paying too little attention, without asking what may not be clear, trying to get to the heart of the matter or drawing one's own conclusions, even though one may feel the wisdom and justice of such good counsels— what is the use of listening?
What can you talk about with a man who does not know the value of words?
As one sage put it: better to teed a pig that recognises you…

WORD TWENTY

All of us know: nothing can overrule fate. A feeling of satiety is characteristic man; it does not come of one's own volition, but is predestined by fate. Having once experienced satiety, one will no longer be able to get rid of it. Even if you do your utmost and manage to shake it off, it will pursue and overwhelm you nonetheless.
A good many things cause satiety and surfeit There is nothing more or less with which a man cannot be sated: food, amusements, fashion, feasts and parties, the desire to excel others, and women. Sooner or later, discovering the vanity and viciousness of all that, he will become disenchanted and indifferent. Like everything else in this world, man's life and his destiny are subject to change. No living creature on earth can remain quiescent. So where could the constancy of feelings come from?
Satiety is the lot even of clever people who seek perfection in life, who know the worth of many things, who are fastidious and can perceive the vanity of human existence. He who has realised the transitory nature of earthly joys will grow weary of life.
I think to myself blessed is he who is silly and carefree.

WORD TWENTY-ONE

It is hard to avoid at least a small degree of self-satisfaction and complacency. I have identified two kinds: pride and boastfulness.
A proud man has a high estimation of his own worth. He will do his utmost to ensure that he is not regarded as an ignoramus and an unreliable person who doesn't keep his promises, as ill-mannered, arrogant and a shameless liar, a spiteful critic and a crook. Aware of the baseness of these vices, he will aspire to be above them. This quality is peculiar to a man of conscience, reasonable and high-minded. He dislikes to hear people singing his praises but, on the other hand, will allow no one to sully his name.
A braggart, on the other hand, does his best to be talked about as much as possible. Let everyone know that he is a batyr, rich and of noble of descent...! Yet what he overlooks is that people may also say things about him that he would not in the least like to hear. But, to the tell the truth, the other kind of fame—notoriety—doesn't much bother him. Such braggarts are usually of three types.
The first is eager to gain fame abroad, amongst strangers. This is an ignorant fellow, but he still retains some human virtues.
The second wants to be famous in his own tribe. This type is a complete ignoramus and scarcely human.
The third one shows off before his family or in his native village, for no outsider would ever approve of his boasting. This one is the most ignorant of all, no longer a man.
He who strives for praise among strangers will seek to distinguish himself amongst his own tribe. He who desires acclaim from his tribe will strive for plaudits from his nearest and dearest. And he who is after the praise of his family is sure he will get it by extolling and praising him¬self to the skies.

WORD TWENTY-TWO

I wonder whom amongst the Kazakhs of today I could possibly love or respect.
I would have respected a bey, but there are no true beys any more; even if there is one, he is not the master of his will and his wealth. At bitter enmity with some, he will, as a precaution, give away his livestock to others and eventually finds himself beholden to a good hundred people. He believes, in his stupidity, that he has shown generosity by responding to their humble requests, but in fact he becomes dependent on them. You would call him neither generous nor merciful. In his native land he struggles against his own people, squandering his wealth and currying favour with unworthy men. When the beys are at loggerheads, rogues of every kind appear, and they intimidate the beys and live at their expense.
I would have respected a myrza, but now you cannot find a truly generous one; as to those who give out their livestock right and left, they are as many of these as stray dogs. Some part with livestock of their own free will in a bid to gain some advantage, while others do it reluctantly — these often do so just to make a show to gain the reputation of a myrza, running around as if he had salt on his backside; yet, more often than not, they become the prey of wicked people.
I would have respected a volost chief and a biy, but on our steppe there is neither divine nor human justice. Power bought by servility or with money is not worth much. I could have respected a strong man, but I see that everyone among us has the strength to do evil deeds one cannot find anybody prepared to do good.
I wish I could find a clever man to honour. Yet there is none ready to use his intelligence to serve the cause of conscience and justice, while one and all will be quick to guile and perfidy.
I might have respected a feeble beggar, but he is not without sin either. It does not matter that he can't even climb on the back of a prostrate camel. If he had the strength, he would find the dexterity to pilfer a thing or two.
Who is there left? The cunning and grasping! There is no stopping these until they ruin others completely...
Whom, then, shall we love and pray for? The stinking volost chiefs and biys cannot be considered. There remains only the peaceable bey who, by virtue of his meekness, lives by the saying: «If you want to prosper, avoid discord!» Such a man incurs the displeasure of all and sundry, even though he may give away half of his wealth and tries, to no avail, to protect the other half from thieves and ruffians.
There is nothing to be done: him shall we pity and pray for.
As it is, I have found no one else.

WORD TWENTY-THREE

There is but one joy and one consolation which, like a curse, hangs over the Kazakh.
He rejoices when he meets a wicked man or sees some wicked deed, saying, «May Allah preserve us from that! Even he considers himself a worthy man, and compared to him, others are as pure as babes.» But did Allah say that it is enough for him to be better than such-and-such a person? Or perhaps clever people promised he would not be counted among the wicked if he should find someone more ignorant and vicious than himself? But can you become better by comparing yourself with a scoundrel? Good is learnt from good people. In a race it is understandable to ask yourself how many runners are still ahead of you, not how many fast horses are behind. Does it make to a loser any happier whether there were five or ten Arab steeds behind him?
Now, in what does the Kazakh find consolation? Says he: «We are not the only ones like that, everybody does it. Better not to stand out from the crowd and to stick with the majority. A feast that you celebrate with everyone is the greatest feast.» But did Allah bid him to live only in the midst of a crowd? And has Allah no power over multitudes? Has the Most High not chains enough to fetter the throng? Can everyone attain the highest knowledge, or is it accessible to only a chosen few? Are all people equally endowed with genius, or just one in a thousand? Who says that the multitude cannot be humbled? If the people are stricken by disease, is it not good if half of them remain healthy? Don't you need someone with a good knowledge of the lie of the land when thousands who lack it are wandering in the wilderness? Which is better for a traveller: if all his horses starve to death all at once, or only half of them? Which is better: if all of the people suffer from dzhut or at least half of them survive? What consolation is it to a fool if there are thousands of other dolts around him? Will a suitor win his intended bride if he tells her that all his family suffers from bad breath? Will his betrothed be comforted by the thought that he is not the only one?

WORD TWENTY-FOUR

There are more than two thousand million people living on earth now, I they say. We, Kazakhs, number more than two million.
The Kazakhs are unlike any other people in their desire for wealth and in their quest for knowledge, in their appreciation of art, in showing their friendliness and strength, and in boasting or enmity.
We fight with each other, we ruin each other and spy on each other before our neighbour has time to blink.
The world has cities with a population above three million. There are people who have travelled three times round the world.
Shall we, indeed, continue to live like this, lying in wait for one another, remaining the meanest people on earth? Or shall we see happier days when people forget theft, deception, backbiting and enmity, and turn their minds to knowledge and crafts, when they learn to obtain their wealth in honest ways? I doubt if such days will ever come. Nowadays, two hundred people hanker after a hundred head of livestock. Will they live in peace before they have destroyed one another in this scramble?

WORD TWENTY-FIVE

It would be good if Kazakh children could get an education. To begin with, it would be enough to teach them Turkic letters. Yet such is our irreligious land that before we send our children to school, we have to acquire wealth; besides, they ought to learn the Persian and the Arabic languages. But can those who are hungry keep a clear mind, care about honour and show diligence in learning? Poverty and quarrels within tribes and families breed thievery, violence and greed. If you have livestock, your belly will be full. A craving for knowledge and a craft will come next. Then people will start thinking about getting an education and teaching their children at least something.
One should learn to read and write Russian. The Russian language is a key to spiritual riches and knowledge, the arts and many other treasures. If we wish to avoid the vices of the Russians while adopting their achievements, we should learn their language and study their scholarship and science, for it was by learning foreign tongues and assimilating world culture that the Russians have become what they are. Russian opens our eyes to the world. By studying the language and culture of other nations, a person becomes their equal and will not need to make humble requests. Enlightenment is useful for religion as well.
He who lives his life fawning and cringing will be ready to sell his mother and father; he will sell his family, his faith and conscience for the sake of a condescending pat on the back from a superior. Some fellow will bow and scrape, not caring that he shows his bare behind, and all to win an approving smile from some official.
Russian learning and culture are a key to the world heritage. He who owns this key will acquire the rest without too much effort.
Some of the Kazakhs who have their children taught in Russian schools will do so just so they can use their children's literacy as a proof of their own superiority when quarrelling with their kinsfolk. This should not be your motivation. Seek to teach your children to earn their bread by honest and purposeful work, and let other people follow your example; then we shall not endure the arbitrary ways of Russian grandees, for they have no law that applies equally to all. We ought to educate ourselves, learn what other people know so as to become their equals and be a shield and a pillar for our people. As yet no outstanding individuals have appeared among the young people who have received a Russian education, but this is because their parents and kin spoil them and lead them astray. Even so, they are far better that those who have received no education at all. Yet it is a pity that all their learning goes no further than interpreting other people's words. Well-to-do folks rarely send their children to school: they would rather send the children of paupers to be chastised and humiliated by Russian teachers. But what can these unfortunate ones learn there?
Quarrelling with their kinsfolk, some will exclaim, 'Rather than suffer your insults, I'd send my son off as a recruit and let my hair and beard grow!' Such people have no fear of divine punishment or sense of shame. What will the offspring of such a person achieve even if he attends school? Will he derive much benefit from it? Will he go further than others? He doesn't give a rap for learning: he goes to school, sits for a while and then he goes away. Not a sign of eagerness or diligence! His father hardly agrees to his son getting an education unless someone else foots the bill. Will such a man part with his wealth for his child's schooling?
Here's a piece of advice for you: you don't have to get a wife for your son or leave him ample wealth, but you must give him a Russian education without fail, even if you have to part with all have earned. This is worth any sacrifice.
If you honour God and have any shame, if you want your son to be a real man, send him to school! Don't begrudge the expense!
For if he remains an unlettered scoundrel, who will benefit? Will he be a solace to you? Will he be happy himself? And will he be able to do any good for his own people?

WORD TWENTY-SIX

The Kazakh is elated if his horse wins a race, if a wrestler on whom he has wagered wins a bout, or if his hound or falcon does well in the chase. I wonder if there is anything in life that gives him greater joy? I doubt it!
But what great pleasure is there in seeing one creature excel another in agility 6v speed, or one wrestler flinging another to the ground? It is not the man himself, nor even his son for that matter, who has been successful! By going into raptures for the most trifling cause, he wants to annoy his neighbour and make him envious. Truly, the Kazakh has no worse enemy than another Kazakh!
It is common knowledge that to provoke envy on purpose is contrary to the Shariah laws, one's own interests and sound reason. What comfort has the Kazakh from stirring up other people's animosity? Why does he enjoy it? And why are people so vexed at the success of the more fortunate, considering themselves humiliated?
Fast racehorses are found now in this village, now in that; a good falcon or hunting dog comes into the hands of now one man, now another. And the strongest men don't all hail from the same aul either. All these qualities are not man's handiwork. Those who have once come first and once triumphed, will not remain the fastest and strongest forever. Why then, knowing that, are people as vexed as if some dark scheme or vile deed of theirs had come to light? Why do they suffer as though they had been brought low?
The reason is not hard to find: ignorant people will rejoice over any trivial, foolish thing. Out of their minds and intoxicated with delight, they don't what they are saying or doing. They feel ashamed of what is not in the least shameful, but behave in the most scandalous fashion without blushing.
These are the marks of ignorance and recklessness. If you say that to a Kazakh, he will listen and assent: «Yes, that's true!» But you should not be taken in by his words—he is just like the majority. Though he sees and understands all that, he is like a stubborn creature who cannot give up his wicked ways. And no one will be able to dissuade and check him, or bring him to his senses. Having made misdeeds his law, he will never renounce them. Only great fear or death can wean him from his bad habits.
You will not encounter a man here who, admitting his errors, will try to curb himself.

WORD TWENTY-SEVEN

Here are the words of the great Socrates about serving the omnipotent Creator, spoken in conversation with his pupil, the scholar Aristodemos, who frequently ridculed believers.
«Well, Aristodemos, do you think there are people in the world whose creations are worthy of admiration?»
«There are many of them, master,» replied Aristodemos.
«Name at least one of them.»
«I admire Homer and his epic poems, the tragedies of Sophocles, the ability of some people to be reincarnated in other forms; I also admire the paintings of Zeuxis.» (Here Aristodemos cited several other great names.)
«Who, do you think, is more worthy of admiration: one who creates a lifeless image of man, or the Most High, who created man en¬dowed with reason and a living soul?»
«The latter, certainly. But only if his creations are the product of reason, not pure chance.»
«The world has many useful things. The purpose of some is obvious, while the purpose of others cannot be divined by their outward form. What do you think: which of them have been wrought by reason and which by chance?»
«Certainly, the things of which the purpose is obvious are created by reason,» replied Aristodemos.
«Good. Creating man, the Most High endowed him with five senses, knowing they would be necessary for man. He gave him eyes to see and enjoy the beauty of the world. He provided eyelids to open and close the eyes, lashes to protect the eyes from wind arid dust, and eyebrows to divert the sweat trickling down from the forehead.
«Without ears,» Socrates went on, «we would have been unable to hear either harsh or sweet sounds, and we would have been unable to enjoy singing and music. Without a nose, we would have been incapable of distinguishing different smells, we would have never been attracted by sweet fragrances and repelled by foul odours. Lacking a tongue and the roof of the mouth, we would have never been able to tell what is sweet from what is bitter, what is soft from what is hard.
«Is it not for a good purpose that all this has been granted us?
«Our eyes and our nose lie close to the mouth to enable us to see and smell what we are eating. The other essential, but repugnant orifices lie far from the noble organs that are found on the head.
«Does it not attest that God has created us with thought?
Pondering for a while, Aristodemos acknowledged that the Creator was truly omnipotent, and He wrought His works with great love.
«Then tell me,» said Socrates, «why does every living creature have a tender love for its progeny, why does it hate death and endeavour to live as long as possible, and why is it concerned to perpetuate its kind? All living beings are created for the purpose of life and its continuation. Was it not out of love that God has made them capable of loving life and giving life?
«How can you believe, Aristodemos, that none save yourself, a man, can possess reason?» Socrates continued, «Does not the human body resemble the earth on which man treads? Is not the water of your body a drop of the earthly water? Where does your reason come from? What - ever its orig



Тип произведения: 
Произведение классика
Добавить закладку 

Мұхтар Әуезов

Көксерек

Қара адырдың қарағанды сайы елсіз. Айналада қабат-қабат шұбар адырлар. Жақын төбелердің барлығын аласа боз қараған, тобылғы басқан.
Сай бойында май айының салқын лебі еседі. Бастары көгеріп, бүрленіп қалған қалың қараған жел лебімен сыбдыр-сыбдыр қағып теңселіп, ырғалып қояды. Маңайдан жуалардың, жас шөптердің исі келеді.
Ұзын кең өлкені қаптай басқан қарағанның ортасында терең, құр жар бар. Соның бас жағында итмұрынды қалың жыныстың арасында қасқыр іні бар. Жақын елге мәлім ескі ін. Жазға салымнан бері соны екі қасқыр келіп мекен етті. Бұрын итмұрын жанындағы кішкентай аланда кеңдігі кісі сыйғандай үш үлкен ін болатын. Биыл жас топырағы жағасында дөңкиіп, тағы бір жаңа ін шыққан. Бәрінің ауданы бір, жер астынан қатынасы бар.
Маңайы қасқырдың ойнағы. Жас шөптер басылып, тапталып қалған. Жақындағы қарағандарда қасқырдың ақ жүндері көрінеді. Қыстан қалған түбіті кәзір де әр жерде сөйтіп жүлынып қалып жүр. Індердің орта жерінде екі қалың сасыр шайқалып өсіпті. Қазір соның түбінде қысқы жүні әбден түлеп болмаған ақ қасқыр жатыр. Баурында кішкентай көк күшіктері қыбырлайды. Жарқыраған қызулы күн бойын ерітеді. Көзі бір сығырайып ашылып, бір жүмылып қалғуға ке-теді. Иіген емшектері жыбыр-жыбыр тартылады. Төбесінде сасыр шайқалып ырғалады. Маңайдағы қараған мен итмұрын бастары қозғалактайды.
Бір мезгілде бас жағынан сатыр-сұтыр, сырт-сырт сынған ши, тобылғы, қу шөмшектер дыбысы келді де, есін жиғанша бірдеме қасына тасырлатып келіп қалды. Атып тұрды... Баурындағы көк күшік шашылып-төгіліп, ұмар-жұмар домалап қалды. Тұрғанда "арс" етіп, азу тістері ақсиып, ырылдай түрегелді.
Дәл сол кезде түп қарағаннан аса бере, алдына жас қызыл қозы топ ете түсті. Соның артынан секіріп шыққан — көк шолақ. Ентіккен, көбік акқан тұмсығымен ақ қасқырды айнала иіскеп, әр жерін жалап алды. Содан соң жерде үйелеп қалып, тыпырлап жатқан қозыны көре сала — "ырр" етіп барып бас салды.
Қозы екі қомағай ауыздың кергісінде қан жоса болып дар-дар айрылды. Сырт-сырт етіп жас сүйек сынды. Қапаш-құпаш, қорқ-қорқ етіп қомағай қанды ауыздар асайды. Тұмсығы мен бастары, мойын жүндері қып-қызыл болған қасқырдың жасыл көздері от шашады.
Аз уақытта екеуі қозының орнын ғана иіскелеп қалды. Енді біразда көк шөпте әрлі-берлі аунап-аунап, керіліп тұрып, жегендерін құса бастады.
Алдымен туған, көзі ашылған күшіктер жемденіп жатыр. Ең соңғы туған екі күшік баурын көтере алмай, тырбындап жатыр еді, енді оларды баурына алып емізе бастады.
Ертеңіне түсте жат иіс шықты, алыстан әлдеқандай дабырлаған дауыстар естіліп, жақындап келе жатты. Күшіктерді жоталарынан тістелеп, індерге тығып-тығып тастап, ақ қасқыр қараған ішіне кірді.
Ін үстіне мүйіз тұяқтар тасырлап дүбірлетіп келді, айқай-дабыр молайды. Бірі үстіне бірі келіп, жиын көбейді. Жерге ат үстінен тастаған ағаштар сарт-сарт түсіп жатты. Ін аузына екі аяқтылар жыбырлады. Көргіш көздер ін түбіне қадалды. Күшіктер бірі үстіне бірі үйіліп, баурын көтеріп қыбырлай алмай, жақын жерде жатыр еді.
Жып-жылы мықты тұсаулар мойнынан, жотадан ұстап бар күшікті сыртқа алып шықты. Жеті күшіктің бесеуін көздеріне қарап отырып өлтірді де, екі кішкенесін тірі қалдырды. Кетерде бұның біреуінің тірсегін қиып қалдырды да, екінші біреуін - ең кенжесін алып жүріп кетті. Қалған жалғыз күшікті тістелеп алып, екі қасқыр жоқ болды. Ін қаңырап қалды...
Осыдан соң бір жұма бойы маңайдағы ел күндіз-түні у-шу болып жатты. Қой жараланды. Қозы алып қашылды. Бұзаулар өлтірілді. Далада құлындаған биелердің бірнеше құлындары желінді.
Тұтқын болып кеткен көк күшік ауыл тұрғыны болды.
Көзін ауылға келгесін екі күннен соң ашты. Жұрт асырауға көнеді десті. Кішкене Құрмаш Көксерек деп ат қойып алды. Ертенді-кеш айналасынан шықпайды. Өзіне жеке асқұйғыш — итаяқ әзір болды. Баурын көтеріп, тырбанып жүруге айналған соң, мойнына жіп тағылды.
Үй ішінен шықпайды. Түн баласында Құрмаш қасына алып жатады. Сол үшін кәрі әжесінің қойнынан да шығып кетті. Бөлек жатады. Қасында не аяқ жағында, көрпенің астында Көксерек жатады.
Жаз ортасына жақындаған кез болды. Көксерек үлкейді. Семіріп жонданғандай да болды. Бірақ үлкейісі даладағыдай емес, бәсендеу. Ауылдағы өзі құрбы күшіктерден сонша үлкен емес.
Бұл уақытқа шейін Көксерек ауыл итінен көресіні көрді. Бірде-бір ит мұны дос көрмейді, маңына жақындатпайды. Қасқырға шабатын батыл төбеттер бұны талап та тастайды. Өзге көп ит те ырылдап үріп, кейде тап беріп, әр жерінен тістеп тартып кетеді.
Құрмаш қасында болғанда таяқ жемейді. Бірақ ержете бастаған сайын бұдан иесі көз жазып қала берді. Сондай кезде Көксерекке ылғи жау иттер кездеседі.
Бір уақыт үлкен үйдің үлкен қара ала төбеті оңашада бұны алып соғып, көп езгіледі. Бұны талап жатқанын көріп, өзге иттер де келіп шабынан алып, борбайынан созғылап өлтіруге айналып еді. Шаң-шұңмен балалар, үлкендер жиылып кеп, иттерді ұрып, зорға айырып алды.
Бірақ Көксерек әлі күнге ешбір уақытта "қыңқ" етіп ауыр-сынған дыбысын шығарған емес. Талаймын деп ит ұмтылса, жота жүні үрпиіп, үдірейіп тұрып алады. Тісі батып, қинап бара жатса, дыбыссыз ғана езуін ыржитады.
— Кәпір, қырыс, тағы емес пе! Кеудесін бермейді, жасымайды! — деп ауыл аңыз қылады.
Сонымен қатар Көксерек жайында ауыл-үйдің қатындары әр алуан өсек те таратып жүрді.
— Ұры. Асырасаң да мал болмайды. Тұқымы жау емес пе! — десті.
Кейбіреулер: "Түнде қозының құйрығын иіскелеп жүреді. Қойды үркіте береді. Түнде даланы жақсы көреді. Иттен қорыққаннан ғана үйде жатады" деседі. Құрмаш бұл өсектің бәрін елемейді.
Шынында, Көксерек тамаққа өлгенше ашқарақ еді. Алдына құйып қойған асты әлі күнге қасында кісі қадалып тұрса, жаламайды, жемейді. Жалғыз-ақ кісі көзі тайса болды, кәзір жоқ қылады. Бірақ егер тіпті қарны ашып кетсе, өзіне бермеген асты да жеп қояды. Көрнеу ши ішіне кіріп кетіп, керегеге асулы тұрған ет болса, жас тері болса, қазанда іркіт, қатық болса — барлығын да өзінің ыдысына құйып қойғандай көріп, иіскелеп жалап, жеп кетеді.
Кейде сондай жерде ұсталып, таяқ та жейді. Талай рет оқыста төбесіне таңқ етіп тиген оқтау бойын тызылдатып, шыпыртып тиген қамшыны да татты. Бұның жауабы — езуін ғана ыржитады.
Құрмаш қанша тәрбиелесе де, Көксерек ұрлық пен адал астың айырмасы не екенін ұға алмады. Біресе өздері беріп тұрып: "же" дейді. Біресе сондай тамақты өзі тауып алып жеп жатса, ұрып салады. Сол себепті кей кездері алдына дайындап қойған тамақты да жемей, көзінің астымен жалт-жалт қарап жатушы еді.
Қалай да болса үзіп-жұла жүріп, Көксерек аш болмайтын. Күніне екі мезгіл тамақ ішу, мұның шарты болып алды. Екі рет қолдан ас құйылмаса, ол күні Көксерек өз бетімен барып бірдемені жеп жататын.
Осымен жүріп жаз ортасы ауған кезде Көксерек зіңгіттей көк шолақ қасқыр болып шықты. Енді қара ала төбет те талай алмайды. Жота жүні үрпиіп, көздері жасылданып, бар тістерін көрсетіп, аузын ақситып ашып жіберіп, тап бергенде талай бұралқы төбет, быжыл қаншық қаңсылай, шәуілдей қашатын болды.
Мынадай кезде Құрмаштың өзі де қорқақтай барып, қой-қойлайтын еді.
Жетілмей келе жатқан тісі ғана. Көксерек арлан еді. Сондықтан бұның бойы биіктене берді. Әлі тұрқы шығып ұзарған жоқ. Барлық жүні қара көк, жотасы күдірейіп, ауыз омыртқа мен құйрығына шейін тұп-тұтас болып, күлдіреуіштей бүгіледі. Атылып келе жатқан садақ оғындай үңілген, сүйірленген бір бітімі бар.
Өзі ешкімге ізденіп соқтықпайды. Ит баласына заты қастай жібімейді. Әлі күнге бір рет жадырап ойнап көрген емес. Татулық жоқ, суық. Жалғыз-ақ атын біледі. Құрмаш пен әжесі шақырса, келеді. Онда да жүгіріп келмей, қүйрығын сөлектетіп, бүкеңдеп қана келеді. Бұны да ашыққан уақытында істейді. Әйтпесе, көбінесе анадай жерде қырыстанып, көзінің астымен жалт-жұлт қарап жатып алады. Барып түрткілеп, орнынан тұрғызып жіберген соң ғана үйге жүреді. Өскен сайын сызданып, суықтанып келеді. Сол мінезін байқаған үлкендер:
— Енді бұны өлтіріп, терісін алу керек осы кәпір түбінде ел болмайды,— дейтін де болып еді. Бірақ Құрмаш көнбеді.
Осымен тағы біраз жүргенде бір күні Көксерек қара ала төбетке майдан берді. Қара ала төбеттің иесі Жұмаш бала жаз бойы Құрмашқа:
— Қасқырың болса, қайтейін, менің қара ала төбетім бір-ақ бұрап соғады. Арашаламасаң, алдақашан өлтіріп тастар еді,— дей беретін.
Бір күні түсте Құрмаш Көксеректі тысқа алып шығып, ас құйып жалатып тұрғанда, анадан шылапшынның салдырын естіген қара ала төбет үйдің көлеңкесінен шығып алып, адымды қойып еді. Екпіндеген бетімен, жолында жасқап тұрған Құрмашқа қарамастан, келе — Көксеректі бүйір жағынан келіп арс етіп қауып түсті.
Бұрынырақ кезде бұндайда асын тастап, кісіге қарап жалтақтап шығып кететін Көксерек енді зор дауыспен "гүрр" етіп, қара ала төбетті алқымынан ала түсті. Ұстаған жері құлақ шекеге жақын еді. Төбеттің мойнын бұрғызбастан қапсыра тістеп, жұлқып-жұлқып жібергенде, үлкен төбеттің арт жағы бұлғаң-бұлғаң қағып барып, Көксеректің жанына дүрс етіп сұлап түсті. Маңайдан жұрт дабырлап жиылып қалып еді. Көксерек қара аланы тамағынан қысып буындырып тұрып-тұрып қоя берді де, жотасы үдірейіп топтан шыға берді.
Жеңген жаудың сығымынан зорға құтылған қара ала қаңсылап, жүні жығылып, бір жаққа кетті.
Осы оқиғаның ертеңінде кешке жақын ауыл жанында жатқан қойға қасқыр шапты. Дөң басындағы қойшының айғайымен қатар ауылдағы кәрі-жас, аттылы-жаяу иттерді айтақтап түгел жүгіріп еді. Көп ішінде "Көксерек те кетті" деп Құрмаш та жүгірді.
Бірақ қасқырға ешбір ит жете алмады. Дөң аспай, иттің бәрі де, адам атаулы да тоқтап қалды. Сам жақтағы алыстағы сары жотадан ереуілдеп, екі зор қарайған асты. Ол екі қасқыр еді. Солардың артында тұмсығын жерге салып тоқталмай ағызып, Көксерек кетіп бара жатты. Бір кезде жотадан о да асты. Артынан Құрмаш пен өзге балалар бірі артынан бірі: "Кө-ө-к-ө-к-се-ре-к! Кө-ө-к-с-е-ре-к!" деп, шақырып айқайлап жүгірді.
Әбден қас қараюға айналған уақытта Көксерек жалғыз өзі баяулап басып ауылға келді. Бірақ үйге кірген жоқ, анадайда тұрып қайта-қайта шандатып, жер тырнайды. Сары жотаға қарап-қарап қойып, әрлі-берлі жүріп жер иіскелейді. Тыныштала алмағандай.
Көксеректің бұл жайын байқап ап, Құрмаштың әкесі:
— Түу, мына кәпірдің екі көзі жап-жасыл боп кетіпті-ау, тұқымын сезген екен мына жүзіқара қой балам, енді мұны өлтіріп, терісін алайық,— деп еді.
Құрмаш бұл сөзге көнбеді. Бірақ осы кештен екі күн өткен соң, Көксерек бір түн ішінде жоқ болды. Құрмаш қашып кетті деуге қимай, айналадағы ши-қарағанды, жар-жыраларды тегіс арылтты. Таба алмады. Осымен жұрттың бәрі кеттіге есептеп қойып еді, үш күн өткенде бір күні таңертең ойда жоқта Көксерек өз-өзінен сап ете түсті. Құрмаш пен әжесі қасқырдың бұл мінезіне сүйсініп, қуана қарсы алды. Бұл келгенде Көксерек екі бүйірі суалып ашыққан. Өзінің үсті-басы батпақ болып сыбағысқан собалақ жүдеу пішінмен келді. Қайта тұрып қалды. Тағы да бұрынғысынша күйленіп, нық семіріп, енді орасан боп өсе бастады.
Бұл соңғы күйленуі шынымен үлкен қасқыр боп ұлғаюының белгісі еді. Сонысын сезген болу керек, күздің бір қара дауылды қара түнінде Көксерек тағы жоқ боп шықты. Бұл жолғысы шын болды. Енді қайтып оралмастай болып кетті. Сол көк қасқыр саршұнақ пен қоянның көжегі сияқтыны азық қыла жүріп, өлместей боп алды. Қысқа да жеткен еді.
Жарық айлы түнде тұмсығынан бұрқырап бу шығады.
Аязды түнде табанының астындағы қар шықыр-шықыр етеді.
Жотадан-жотаға жортты. Талай жерден қарауыл қарап, желге тұмсығын төсеп, алыстан тартқан бір иіспен жүріп отырып, бір қыстаудың желкесінен келіп шықты. Тау желкесіндегі боз қарағанды, қарлы адырдан әрлі-берлі жүріп көп аңдыды.
Шашау шыққан мал жоқ. Айналасы қарауытып, қыстау тұр. Бадырайып қараған көздердей болып, әр жерден төрт бұрышты қызыл оттар көрінеді. Пішен төбесі мен қораның ығында жатқан иттер үреді. Сақ, мазасыз...
Бірақ сол қорадан кеш бойы мұрнын жарып өзіне тартқан қой исі де келеді.
Қораға жақындайын деп еді, көп иттер шулап үріп, маңайлатпады. Қатты аяздан тұмсығының ұшы, езуі ашып, шыдатпай тоңа бастады. Табанына өткен ызғар да аяқтарын қарып, қатырып барады. Қайта жортып адырға шықты.
Алғашқы рет амалсыздан көкке қарап аузын ашып ышқынғанда, ішінен зор дауыс шыкты. Күтпеген дауыс. Көксеректің ең әуелгі ұлығаны осы еді.
Қарлы елсіз адырды басына көтеріп дауыс салды. Тынбай, ұзақ-ұзақ уақыт ұлыды. Мұның даусы шыққан сайын, сайдағы ауыл жақтан көп иттің арс-ұрс, шәу-шәу етіп үргені естіледі.
Көксерек құйрығын артқы екі аяғының арасына тығып алып, аш белі бүгіліп, іші қайта-қайта солқ-солқ етіп ұлып тұр еді. Бір мезгілде дәл жанынан өзінің дауысындай дауыс естілді. Ол да дәл осы сияқты ұлиды...
Көксеректің даусын естіп, маңайда жүрген қаншық қасқыр мұны іздеп келеді екен. Екеуі екі беттен бірін-бірі көрісімен — қарсы ұмтылысты. Етпеттеп біріне-бірі жақын келгенде "ырр", "ырр" етісіп, тістерін тигізіспей қағысып өтісті. Ашқарақ азулары сақ-сақ етті. Көксерек гүрілдеңкіреп, маңына көп дарытқысы келмей, әрлі-берлі ортқып түсіп, жылдам оралып, ашу шақырғысы келіп еді. Ақ қасқыр айнала қыңсылап бұның ізін иіскеледі. Аздан соң құйрық жағынан бір иіскеп, сирағын жалап өтті. Екеуін иістері табыстырды. Көксерек те айнала иіскеді. Бір-бір рет жақтарын жаласты.
Көсіліп алып сайға қарай салды. Екеуі де енді ширақ, қатты жортады.
Қора жанындағы дүңкиген сары жотаны құлдап тарта бергенде, қалың жүнді барқылдақ қара ала төбет сондарына түсті. Бұл Көксеректің жаз бойы ырылдасып өскен ала төбеті болатын. Қасқырлар бой салып қашқан жоқ. Ақ қасқырды алдына салып, Көксерек арт жағына онды-солды жалт-жалт қарап, ойға, тасаға таман түсті. Артындағы иттерді ілестірмек болып, үріп қуып келе жатқан ала төбет бұлар ойға түскенде тоқталуға айналып еді. Қалған иттер жота басында серейіп-серейіп тұрып қалып, сол арадан кәр жіберіп тұрған. Енді қара ала тоқтауға айналғанда, Көксерек бұрыла сала тап берді.
Ақ қасқыр да айналып жіберіп, ағызып келіп алдына түсті. Екеуінің бетіне шыдай алмай, жалт бере қашқан ала төбет құйрығы шошандап, барбандап бетке қарсы ұзай алмады. Ақ қасқыр бұрын жетіп жұлып кетті. Арты көтеріліп барып түссе де, ала төбет жығылмай қарсы қарап, ырылдап тұра қалып еді.
Сол кезде ғана бұларға жеткен Көксерек келе құлақ шекеден қауып түсіп, көз ілескенше қара аланы жұлып соғып, астына жұмарлап басып алды.
Қасқырдың екеуінің де жоталары дүңкиіп, жон жүндері үрпиіп алған. Ауыздары басында қалың жүнге толып-толып шықса да, артынан ыстық қанға, жұмсақ етке, сырт-сырт сынған сүйекке де араласты. Аяқтарының астында ойылып қалған қалың қар, бұрқ-бұрқ борайды. Жылы-жұмсаққа тұмсықтары кіріп алып, екеуі де өзге дыбыс шығармай, қорқ-қорқ асайды. Суық қар араласқан жылы тамақты қомағайланып, қылқ-қылқ жұтады.
Аяқтап келгенде екі санды екеуі ортасынан дар айырып жұлып-жұлып әкетісті. Аздан соң қара аланың қара табандары мен құйрығы ғана қалды. Одан басқа әр жерде шашылған жүндер ғана жатыр.
Екеуі айға қарсы қасқайып, қайтадан Қараадырға тартты. Алдына — Көксерек, артына соның ізімен ақ қасқыр түсіп, адырға кіре бере бір ық жартастың баурында екеуі бірдей аунап-аунап алды.
Осыдан соң екеуінің жұбы жазылған жоқ. Қасына серік ергеннен бері Көксерек зорайып қатты өсті. Аяқтары жуандап, жүндерінің бәрі де қалындап ұзарып, өзі жуан, өзі мықты көкжал болып алды. Қыс іші болса да жоны шығып, алқымы түсіп семіріп кетті.
Оның есебіне, белгілі атышулы екі қасқырдан Қараадырдың іші-тысындағы ел түгел көресіні көрді. Даладан қойшы алдынан қой тартып жейтін, жайлаудағы сиырға шауып, тайыншадан бастап, үлкен сиырға шейін жейтін — осы екеуі. Февраль, март кезінде үш-төрт түйе де желінді. "Кісіден қорықпайды. Әсіресе, бір көк шолақ бар. Қойды алып соғып жарып жатқанда, қасына сойыл-салым жерге келгенше қашпайды.
Даладағы қойға тигенде, әуелі біреуі келіп шабады, соған қойшы алданып жүргенде, бір жақтан келіп, екіншісі шабады" десетін болды.
Боранды, аязды түндерде бірен-саран қораға да түсіп көрді. Бір кедейлеу ауылдың қой қорасына түсіп, он шақты қойын жалғыз Көксерек өзі өлтіріп, құтылып шыққан уақыты да болды. Бірнеше ауылдың "қасқырмен таласуға жарайды — ер, сақ" деп жүрген әлденеше иттері де желінді.
Және шірет жасағандай, Қараадырдың қыстауларына кезекпен соқтығады. Бірер күн бір-екі ауылдың айналасында қатты қимыл қылып жүріп-жүріп, соның артынан бір жұма, он күндей бұл маңайда жоқ болып кетеді.
Оның есебіне, екінші, үшінші ауылдар әлгінің көргенін көріп жатады. Әр ауылдың тұстарында өздерінің көрініс беріп келетін қарауыл жоталары, жығылып келетін сай, өзектері бар. Торуға мезгіл таңдамайды: таңертеңі, түсі, түні — бәрібір. Күніне бір мардымды жем алмай, қанағат қылмайды.
Келгенде: ана кезең жақтан, анау шиден, ана қарағанды сайдан келеді десе, сол жерлерден айтқандай шығады. Бұлар айналдырып жүрген елдер малын шашау шығармай көзден таса қылмай, қия бастырмай-ақ сақайған болады. Бірақ күндіз-түннің бірінде неғылса да бір қапысы болмай тағы қоймайды. Көксерек дәл соған кез келгендей дап-дайын болады.
Қыс қатты. Қар қалың. Қасқырды қар көтереді. Атты көтере алмайды. Сондықтан талай рет ат жаратып, шоқпар қамдап, қуамын деген жігіттер болса да, ешнәрсе қыла алмайды.
Бір рет қана белгілі бәйгі жирен атымен Арыстанбек шығып, сондарынан түсіп еді. Оны адырдан адырға салып, адастырып кетті.
Маңайламайтын жерден, алыстан мылтық атып қорқытпақ болғандар да бар еді. Одан да жасқанбады. У салғандардың уларын да жемеді. Ол улардан иттер жеп, қырылып қалған уақыттар да болды.
Мұның бәрі екі қасқыр жайындағы Қараадыр елінің аңыз-әңгімесі еді. Соңғы бірер айдай бір ауылдың кісісі бір ауылға қатынасса, жиын болып көпшілік бас қосса, көп әңгімелері екі қасқыр жайында болатын.
Көксерек семіргенде, ірілеп өскенде — осындай даңқ, атақ ішінде семіріп, өсіп келе жатыр еді.
Осы күйлердің бәрімен қатар, Көксерек оңашада елсізде қатты ойыншы болатын. Түс кезінде, я таңертең бір малды тасада аунатып жеп алып, елсіздегі қашандау жатақтарына қайтады. Сондайда ақ қасқыр жүрістен талып келіп тынығып жатса, Көксерек айналасында қар боратады. Жүгіріп екпіндеп кеп тістеп өтеді. Басынан асып аунап түседі, кейде ақ қасқыр ырылдап тісін сақылдатып, құлағын жымитып, ашумен тап береді. Ондайда Көксерек те қатты қорылдап гүр-гүр етеді. Кейде секіріп кеп ақ қасқырдың желкесінен қапсыра тістеп алып, қысып тұрып-тұрып барып қоя береді. Екеуі осыдан әрі ұзасып барып таласпайды. Артынан Көксерек қайта ойнайды.
Күн жылына бастады. Бірнеше рет шағырмақ жақсы күндер болып, әр жердің қары тесілді. Ойдым-ойдым қара жерлер көріне бастады.
Жылы күн ұйқыны көп келтіреді, тамақтың артынан бойды көп сергітеді, етті шымырлатады. Ақ қасқыр да ойыншы бола бастады. Өзі келіп Көксеректі иіскеп, жалай беретін болды. Қайта-қайта Көксеректің үстіне артыла береді, ыңырсып тістелеп те қояды. Бой тартты... Екеуі қалың қараған арасында ұйығып та алды.
Көк молайып жаз шыққан соң, екі қасқырдан Қараадырдың елі сап болды.
Қараадыр сыртында елсізде екі үлкен ащы көл бар. Соның аралығындағы қалың шидің ішінде ескі ін болатын. Көксерек пен ақ қасқыр сонда. Жақын жерде — қамыс, одан әрі — көл. Қауіпсіз. Адам көзінен алыс жай, бастап келген — ақ қасқыр.
Бұл кезде Көксерек басқа жақтағы елді ториды. Ақ қасқыр ін маңында болады. Қамыс арасында көп құстардың жұмыртқасын жейді.
Бір күні Көксерек інге салып келіп, аузынан кесек-кесек құйрыктарды құсып-құсып тастады. Бірақ бұрынғы дағды бойынша ақ қасқыр қарсы шығушы еді. Оны істемеді. Көксерек ін аузын тырналап, шаң боратқан соң ғана сүйретіліп зорға шықты.
Ін ішінен жат иіс сезіп, Көксерек басы мен кеудесін сұғып "ырр" етіп барып, кішкене күйкі күшікті тістеп суырып алып шықты. Бұл бұны істегенде, ақ қасқыр арсылдап тап беріп еді. Көксерек сонда да тоқтамай, көк күшіктерді жерге жұлқып-жұлқып соғып, қабырғаларын кірт-кірт сындырып, өлтіріп тастады.
Бірақ бір емес, екінші, үшінші, тағы әлденешеуі пайда болды. Аяғында, жылыды. Күшіктерді жалап, иіскелеп, кейде қастарына да жатады. Ақ қасқырға жем таситын болды.
Аздан соң серігі қайта қосылды. Көп ұзап шықпайды. Сонда да талай жерге еретін болды.
Бір күні екеуі бір қозыны жеп келе жатыр еді. Індерінің үстінен көп үлкен жаулар кетіп барады екен. Қамыс арасына бүқты. Жау озған соң інге келді. Бір-ақ қана күшік қалған, бүралып тұра алмайды, арт жағын баса алмайды. Ақ қасқыр тістеп әкеліп қамысқа тықты. Екеуі қайтадан Қараадырға бет қойды. Жарысып, кезек-кезек озысып отырып келіп, даладағы қойға тиді. Түн баласында құлын жеді, тай жеді.
Тыным алмай баяғы іздерімен баяғы елді қайта қанқақсатты. Бұрынғыдан жаман құтырды...
Ақ қасқыр ойнамайды, қыңсылай береді. Жесе де, семірмейді. Кей уақытта жалғыз қаңғып кетеді. Көксерек артынан іздеп жүріп, зорға табады. Кейде Көксерек қатты жүріп кеткенде, бұл жүрмей тұрып та қалады. Көксерек қайта айналып келеді.
Кей уақыттар бір-екі күндер аш та қалысады.
Бірақ Қараадыр елі екі қасқырды ұмытқан жоқ. Әлде болса да сол екеуін көре береді. Енді жер кепті. Жазғытұрғы көкпен көбең семірген желқуық айғырлар қайта мінілді.
Бір күні зор қуғын болды.
Үш үлкен жау Қараадырдың ойында тобылғылы шұбардан шығарып алып, екі қасқырды сатырлатып, бастырмалатып қуып берді. Екі айрыла қашты. Ақ қасқырдың желіні түгел қатқан жоқ екен. Бәрі бірдей соның соңына қарай үңілді.
Көксерек еріксіз ойысып келіп, үшеуінің алдына өзі түсті. Екеуі қатар қашты. Беттері Қараадыр еді. Ерікке қоймай, жандай шауып, тауға жібермей қайырып алды. Ақ қасқыр ойға қарай қашты. Көксерек ерегісіп тауға қарай тартып еді.
Мұны біреуі ғана қуып, екеуі ананың соңынан кетті. Ықтиярсыз айрылып кетті. Артында жерді дүрс-дүрс басқан қатты тұяқтар бұны енді ақ қасқырға қоспады. Сонан соң бұл адырға кіріп, бір-екі бел асқан соң қуғыншыны адастырып, құтылып алды. Бірақ серігі жоқ.
Сонымен қуғын күні Көксерек түні бойы ақ қасқырдың ізіне түсіп жортып еді. Бір төбенің ойына келгенде иіс те, із де бітті. Серігінің иісі жоқ оның орнына ат, адам иісі мол білінеді. Ағып, ұйып қалған қан көрінді. Аз ғана иіскелеп, бір рет жалап дәмін де көрді.
Түн бойы көп-көп ұлыды, таң атқанша жер тарпып, шаң боратты, ыңырсыды, аунады. Ай астында әрлі-берлі сенделіп, көп аяңдцап жүрді. Қасыңда көлеңкесі ғана жүреді.
Тағы да жалғыз жортуылға түсті...
Жаз бойы жалғыз тіршілік етті. Ащы көлдің солтүстік жағын жайлаған бес-алты ауыл Көксеректен тағы да көресіні көрді. Күндіз келіп көл жағасындағы қамыста жатады.
Түн баласында бір ауылдың шуын бір ауылдікіне қосып, бықпырт тигендей қылады. Жаздай жеген қозы, бұзауының саны елу-алпысқа жетті.
Екі рет қуғын болды. Бірақ екеуінде де көлге түсіп кетіп, судың тап ортасына барып, дүңкиіп жатып алды. Саяз сулы, айналасы зор батпақ, батпақты ащы көл бұған үлкен қорған болып алды. Әсіресе, жаңбырлы, желді түндерде, ай қараңғыда, ақ жауындарда Көксерек қатты құтырады.
Түнгі ауылдың қорасына шапқанда күзетшінің айтағы, иттердің үріп тұрғаны — барлығы да бұған бөгет емес. Кей-кейде ара-түнде жарқ етіп, күрс беріп мылтық та атылады. Даусынан ғана біраз сескенеді. Азғантай ұзап кетеді де, ел тыныштала бергенде қайта соқтығады.
Жасынан бір күнде екі рет ас жеп ашқарақ болып үйренген Көксерек ауылға жақындап келгенде көзі тұнып, есі шығып кетеді.
Сондықтан ауылға тақай бере-ақ ағызып ат қояды. Қораны өрт шыққандай, жер сілкінгендей дүр-дүр еткізіп келіп, қақ жарып шыққанда, аузына кем болса бір-екі батпан құйрық ілінбей қалмайды.
Бұл жазда Көксерек қатты семіз болды. Алдақашан түлеген тақыр жүн күзелген жылқының жалындай қайратты, қатты. Денесінің толуы, бойының биіктеуі, қайратының молаюы — биылғы жыл ерекше болды.
Күздің ұзақ таңында бір дауылды қара түнде топ жылқыға араласып еді. Сонда қысырдың семіз асау тайын бастырмалатып қуып жетіп, құйрығынан алып табандап тұрып қалғанда, тай тапжыла алмады. Аз тырмысып-тырмысып тұрып, қоя беріп қалғанда—тай екпінімен барып тоңқалаң аса түсті. Сонда ағызып келіп бас салып алқымынан "гүрр" етіп қаба түскенде, тай көтеріп тұра алмай, Көксеректің астында ажал тапты.
Қайтадан қарлы, боранды қыс келді. Аязды, елсіз ұзақ далаларда аштық түндері басталды. Ашумен жер тарпып, қар боратып, көп ұлыды. Бір мезгілде ай астында ағараң-ағараң еткен көп топты көрді. Бұрылып бір жаққа қарай жалтарғанша, тасырлатып, қар боратып, қасына ағызып келіп қалыпты.
Бұлар: тілдері салақтаған, ауыздары арандай ашылған, жүгіріп келе жатқанда бәрі тегіс ырс-ырс етеді. Иістері Көксеректің мұрнын жарды. Қарсы аяндады. Қалың топтың алдында зор кәрі шолақ мұның жанынан "арс!" етіп желді қауып өтті. Көксерек те тұмсығы ашумен ыржиып, тістерін сақ-сақ еткізді. Екеуі қайта беттесіп келгенде біріне-бірі ұмтылмай, құр ғана жанасып қор-қор етіп, ырсылдап тұрды.
Артынан жеткен көп ақ қаншықтар Көксеректі айнала иіскеледі. Бір үлкен ақ қасқыр келіп жағын жалады, бұ да жалады. Бәрін иіскелеп алды. Үлкен көк шолақ қана иіскелеп жанасқан жоқ. Бәрі де аунап-аунап, қарды қауып-қауып алысты. Көксерек те соны істеді. Бұл қосылған топ жаңа ғана отардағы жылқыдан бір тайды жеп келе жатыр еді.
Бірігіп алып, адырға қарай жарысып жөнелісті. Бұл топтың саны — он шақты. Әзірге басшысы — көк шолақ. Қалғандары қаншық қасқырлар. Үшеу-төртеуі күшік, оның ішінде бір-екі арланы бар. Бірақ олар көк шолақ пен Көксеректен қаймығады, көп ойнайды. Үлкендерімен ырылдасып, таласпайды.
Көксеректі қаншық қасқырлар көп жағалайды. Топ ішінде Көксеректен күйлі қасқыр жоқ. Бойға, денеге бұнымен көк шолақ қана таласады. Оның мойны Көксеректен де жуанырақ. Жалғыз-ақ жотасы ғана бұныкіне ұқсамайды, мұндай дүңкиген күдір емес, жазандау. Шабысқа артық болса да, алыс-қа мынадай сенімді сияқгы емес.
Құтырынып шапқан мықгы, қомағай топтың бетіне ештеңе қарсы тұра алмады.
Боранды күні ығып келе жатқан қойға араласып, бет-бетімен бөліп-бөліп әкетіп, талай қойды жаралап, жеп, қырып шықты. Көксерек қосылғаннан бергі алғашқы шабуыл осы еді. Тамақты, емін-еркін араласқандықтан, әрқайсысы жеке-жеке, таласпай, қағыспай жесіп алды.
Қар қауып, аунап-аунап, тағы бірігіп алып, ілгері қарай салды. Артынан адам келіп айырып алған қойлардың талайы таусылып біткен, талайы жаралы. Әр жерде сирағы, бас жүні шашылып қалған көп жемтіктер көрінеді.
Топтанып келіп жылқыға да шапты. Бірақ қоңын ойып алған, жағын сындырып қалған тай болмаса, ешбірін жығып алып, емін-еркін жей алған жоқ. Көп жылқышы қуғын салып жегізбеді.
Бір күн, бір түн аштық болды. Далада, сары жотаның басында шуласып ұлып-ұлып алып, күнбатыс жақта түтіні шығып қарауытып жатқан ауылға қарай тартып берді.
Ел орынға отырар кезде ауылға қайтып келе жатқан екі-үш жылқыға келіп араласты. Жылқының екеуі қашып ауылға жақындап қалды да, біреуін Көксерек омбы қарға қамап кеп, белгілі әдісімен жығып алды. Кішілеу құнаншығар еді.
Бар қасқыр айнала тұра қалып, ашқарақ ауызды қойып-қойып жіберді. Алдақашан іші жарылған құнанның буы аспанға шығады. Қан-жын басы-көздерін жауып, жота жүндері үрпиіп, естері шығып асап жатыр.
Көксерек бұрынғы дағдысымен жемтіктің кеудесіне тұмсығын тығып жіберіп, жұлып асап жатыр еді. Желкесінен "ырр" етіп бір ауыз тістей түсті. Бұл орын көк шолақтың орны болушы еді. Жемтіктен басын суырып алып, көк шолақтың асылып тұрған аяғынан қатты тістеп алып, үстінен жұлып тастады. Екеуі де жемтіктен шығып, біраз гүр-гүр етісіп тұрып, қайтадан қызылға ұмтылысты.
Таласа-тармаса жесіп алды. Соңғы бір-ақ саны қалған уақытта күшік қасқырлар мен қаншықтардың көбі шығып кетіп, екі көк шолақ қана жемтікті жұлмаласып қалды.
Өзгелер бұлар жеп болғанша қарда аунап-аунап алды. Бірталайы төстерін қарға төсеп күтіп жатыр еді.
Жем бітті. Тағы да адырға қарай тартты. Топ алдында екі көк шолақ қатар жортады. Біріне-бірі жол бермейді. Бірінің алдына бірі түссе, тірсектерінен тістеп ырылдасып қалады. Азу тісінің бірі сынған көк шолақ ызалы, долы. Гүрілдеп сыздана берді. Екі күндей аш болысты.
Жылқы бұрынғы жерінде жоқ. Боран болған, қалың қар жауып, іздер де басылып қалған. Елсіз бір жарды жағалап келе жатқанда, кеуегінен шығып қоян қашты. Жардың екі жағына қақ жарылып бөлініп алып, ұмтылып қуды. Аздан соң қоян жардан шығып, Көксерек жаққа қарай далаға шыға, адырға беттей қашты. Бұл топтың алдында Көксерек еді. Қоянға жақындап келеді. Бір кезде төтеден ағындап жеке дара болып, көк шолақ ағызды. Қоянға жақындап қысып келіп, Көксеректің алдына түсті. Артқы қасқырлар шұбап алыста қалды.
Адырға кірді. Бірнеше төбелерден өтті. Көксерек кейіндеп қалып еді. Бір ылдида көк шолақ қоянды жұмарлап жатыр екен. Көксерек келе ауызды қойды. Екеуі жұлқысып тартысқанда қоянның басы мен кеудесі көк шолактың аузында кетті. Өзінде қалғанды қапаш-құпаш асап, Көксерек қайта тап берді.
Көк шолақ қоянның басын тастай беріп, арс етіп Көксеректі аяқтан ала түсті. Ойда қар борап, аяқтарының асты аткөпір болды. Шапшып келіп гүрілдеседі. Тістері бір-біріне сатыр-сатыр тиісіп, қарш-қарш шайнасады. Тікейіп шапшыған бойда ұстасып тұрғанда, Көксерек басын бұрып жіберіп көк шолақты құлақ шекеден ала түсті. Жасынан ауыл иттерінен үйренген әдісі еді. Аузы тиісімен жұлқып бұрап жібергенде, көк шолақ майысып барып астына топ ете түсті.
Жығысымен үстінен басып тұрып, құлақ шекеден ауызды жылжытып келіп, алқымға салды. Тамағынан қапсыра қысып буындырып алып, мойын сүйегін қырт-қырт шайнайды. Көк шолақтың аузы арандай ашылып, тынысы құрып, тыпырлауға шамасы келмей қалды.
Сол уақытта артқы қасқырлар топырлап келіп жетіп, көк шолаққа ауыз салысты. Былбырап аққан қызыл қанның иісі аш қарындарға мас қылғандай белгі берген еді. Шаптан, қолтықтан, жалаңаш төстен мықты, өткір тістер жұлқып-жұлқып тартқанда, көк шолақтың қаны жосылып ағып, ішінен бұрқырап бу да шықты. Бұл арада бар ауыз түгелімен жабылып кетіп еді. Аз уақытта көк шолактан будыраған жүн мен төрт табан ғана қалды.
Қалған топтың жалғыз даусыз басшысы Көксерек болды. Іздеп жүріп, отардағы жылқыны тауып алды. Тағы да атышулы тоғыз қасқыр деген даңқы шықты.
Күндіз-түні жылқышы атаулыны күзеттен босандырмай, сонда да дамыл бермей, тай-құнанды жеп тұрды.
Артынан ерген тобы аштық көрген жоқ. Бәрі де жонданып, құтырынып, мықты жүргіш болып алды. Шетінен Көксерекше батыл. Сол не істесе, соны істейді. Ара-тұра жылқыны тастап, маңайдағы ауылдарға да соғып кетеді. Тоғызы араласқан жерде сел қаптағандай, жау тигендей қылады. Ат, сиыр сияқты ірі қаралар бір-ақ жеммен таусылып, жоқ болып қалатын болды.
Бір уақыт керуен жолында да болды. Кешеден бері ас жемей, ашыққан, аяздаған уақыт еді. Жалғыз атты шаналы жүргіншіні қамады. Айналасына қар боратады. Біресе жолына барып жатып алады. Жартысы артына, жартысы алдына түсіп, қашпай, мезгіл сайын жақындап, аяң салып отырады.
Есі шыққан керуен аты жүре алмай қалған соң, айқай салып қашып еді. Атты топтарымен жығып салып талқандап, өлтіріп, талап жесе бастады. Топ осыған араласып жатқанда, Көксерек мұны тастай беріп, қасына бір-екі қаншықты ертіп алып, кісінің артынан қар боратып, бұрқыратып салып еді, жақындап қалғанда, кісі шошып жығылды. Бірақ алдарынан айқайлап, сатырлап шапқан аттылар шығып қалып, айырып алды.
Осыдан соң Көксерек қатты долы, ызалы болып, сызданып алды. Ырқына көнбеген күшіктерді, жүріске ере алмаған қартаң қаншықтарды кейде бас салып талап та тастайды.
Тағы бір ретте қалың шилі қорықта отырған бес-алты ауылдың үстіне келді. Күндіз болатын. Күн шаңытқан аяз еді.
Шеткі ауыл бұларды көріп қалды. Ши шетінде қарда аунап жатқанда бір түйе шықты. Үстінде кісі бар. Басына ақ оранған. Тура қасқырларға қарай жүрді.
Ат емес, қашпаса да болады. Бірақ түйе жақындап келгенде, бар қасқыр тұрып, далаға қарай ақырын бүлкектей берді. Топтың артынан Көксерек керенаулап зорға тұрып, қырыстанып артына қарап, ол да аяндады. Түйе бақырып қояды да, шудасы желкілдеп желеді. Бетті елсізге қарай түзеп қасқырлар бүлкектеді. Артында Көксерек.
Түйе бұрылып кетер деп, бақылайды. Бұрылмайды. Көксерек ашығып қалып еді. Дәмелене бастады. Біресе жортыңқырап барып, алдыңғыларға жетеді де бәрін тоқтатып, өзі жүресінен түсіп, түйеге қарап жатады. Түйе жақындап келгенде өзгелер жылжи береді. Бұл да артынан тұрып аяндайды.
Аяғында, ауылдан әбден ұзап шықты. Көксерек өзгелерді ілгері жіберіп, өзі бір күшік қасқырмен бөліне, оң жақ бүйірге қарай тартты. Түйелі қиыстап, топ пен бұл екеуінің аралығына қарай беттеді. Әлі де түйе бақырады. Иісі, дәмі қызықтырып, асықтырып барады. Көксерек түйенің артына түсті.
Бірақ әлі онша жақындаған жоқ. Түйе енді ақырын жүре бастады. Кейде тоқтап, алды-артына қарайды. Ақбас әрлі-берлі бұрылып қозғалақтайды.
Түйе токтағанда — Көксерек те тоқтайды. Тұрған жерінен қар боратып, тарпына бастайды. Сөйтіп кеп, бір мезгілде ағындап шауып, түйенің жанына жақындай келіп, қиыс өте берді.
Сол кезде түйе үстінен бір ұзын нәрсе шошайып созылды да күрс етті. Өлгенше қатты ащы дауыс даланы сілкіндіріп, шошытып жіберді. Бар қасқыр қар боратып ытқып, қашып жөнелді.
Күрс етіп жөтелген көк түтінмен қатар Көксеректің артқы бір саны шыж ете түсті. Әрі ыстық, әрі суық бірнәрсе қадалып шаншып қалды. Санын "арс" етіп қауып қалып, түйенің үсті тағы да сыртылдап қамданып жатқанда, бұ да ытқып қашып жөнелді.
Тоқталған жоқ, көп қашты. Бірнеше қырқадан, бір-екі жазықтан құлаш ұрып шауып өтті. Өзге қасқырлар бір бөлек, бұл жалғыз — бір бөлек.
Түйе қалып қойды. Жүгіріп-жүгіріп келіп, бір жартасты сайға кіре бере, арт жағы қиралаңдап барып құлап түсті. Жол бойы тоқтамай аққан қан әлін кетірді. Жарасының ауруын да жаңа тоқтар алдында ғана сезе бастаған.
Қыңсылап жатып санын жалайды. Қан шығады. Бір тұрады, бір жатады. Тұрғанда енді бір аяғын көтеріп тұрады. Үш аяғымен секектеп аяңдайды.
Арада бірнеше күн өтті. Осы сайдан шыққан жоқ. Ашығып бұралуға айналды. Бірақ аяғы ептеп басуға келді. Бір-екі қырқадан асты. Бір сайда үш-төрт ат жайылып жүр екен. Бұғып қасына келді. Шетте арықтау бір көк шолақ ат тұр еді. Тап беріп, қуып отырып, қалың омбыға әкеліп қамады.
Осқырып, қорқып тұрған атты алқымынан алып, бауыздап түсті. Санын жұлды, қоңын ойды. Омбы қардан шығармай тұрып, жығып алды. Тоя жеп алып, сайына қайтты. Күңде кешті күтеді. Түн болған соң, жемтігіне келіп, асын жейді.
Осымен бес-алты күн өтті. Қайтадан жоны шығып, тыңайып алды. Аяғы да әбден басуға келді.
Күдірейген жоталы, ашулы Көксерек тағы да жортуылға шықты. Белгілі жемтік біткеніне екі күн болған. Содан бері аш еді. Жорта-жорта, баяғы Қараадырдан шықты.
Түске жақын мезгіл еді. Жота-жотадан қарауыл салды. Желге тұмсығын төсеп, белгілі иіс күтті. Алыстан таныс иіс келіп, мұрнына жетті. Маңайға жалт-жалт қарап алып, қырдан-қырды, адырдан-адырды кезіп отырып, күнбатысқа қарай шырқап салды.
Көп іздеді. Аяғында, күн кешке жақындағанда, бір жотаның басында шошайған аттылы қойшыны көрді. Айналасында, сол төбенің бетінде қой шашылып жайылып жүр. Теріп жеуге шашқан шашудай. Бірақ жақында ауыл бар. Алыстан ағындап бет түзеді. Жалғыз-ақ қарасын көріп қалған қойшы айғайды салып, бұған қарсы шапты.
Қойшы үлкен емес, бала даусы шошытпайды. Қой дүркіреп үркіп, қойшыға қарай қашты. Қасқыр жақындап, бір қызыл қойға ауызды салғалы ентелеп келіп қалып еді, бағанадан айғайлап келе жатқан қойшы қасына кеп қалыпты. Еріксіз жалтарып бұрыла беріп еді, қойшы бастырып қуып жөнелді.
Бой салып қорқып қашқан жоқ. Содан ба, болмаса тегі жүйрік пе, әйтеуір боз ат бастырмалатып жетіп келіп, Көксеректің жотасына жеңіл ағаш сарт етіп тиіп қалды.
Сол-ақ екен, қарсы бұрылып алып, аттыға қарай "арс!" етіп шапшып қалды. Арандай ашылған ауыз бірдемені жұлып түспек еді. Ыңғайына бала тонының өңірі ілінді. Соны бөксеріп жұлып түскенде, боз ат осқырып атқып кетті.
Баланың шошыған айғайы шықты. Қасқыр артына айналып тап бергенде, мөңкіп жүрген боздан бала аударылып құлап түсті. Көксеректе кәзірде бұрын ешқашан білінбеген долылық, жайындық бар еді. Туғаннан бер